مهدی صالحی طاهری ـ خبرنگار

پایان دوره پرتنش در منطقه، افق تازه‌ای فراروی اقتصاد ایران گشوده است؛ اکنون ظرفیت‌های راهبردی از تنگه هرمز تا سرمایه انسانی، بستر ارتقای نقش ایران در معادلات انرژی و تجارت منطقه را فراهم کرده‌اند.

پایان یک دوره پرتنش در منطقه، نه توقف یک درگیری، بلکه آغازی بر مرحله‌ای تازه برای اقتصاد ایران است؛ مرحله‌ای که در آن ظرفیت‌های ملی با قدرت بیشتری فعال می‌شوند و موقعیت کشور در معادلات اقتصادی و انرژی منطقه جایگاهی پررنگ‌تر می‌یابد. آنچه امروز پیش‌روی ایران قرار دارد، صرفاً یک دوره بازسازی نیست، بلکه عصری برای «ارتقای نقش‌آفرینی اقتصادی، تقویت اعتماد عمومی و بهره‌گیری از فرصت‌های ژئوپلیتیکی بی‌نظیر» محسوب می‌شود.

در رأس این ظرفیت‌ها، تنگه هرمز به‌عنوان گلوگاهی راهبردی در انتقال انرژی جهان، جایگاه ویژه‌ای دارد. در شرایط جدید، افزایش ثبات و امنیت منطقه‌ای و تقویت بازدارندگی کشور، زمینه‌ساز توسعه طیف گسترده‌تری از فعالیت‌های اقتصادی و ترانزیتی در این آبراه خواهد شد. خدمات بندری، ناوبری، لجستیک و پشتیبانی دریایی با بهره‌گیری از ساختارهای نوین مالیاتی و تعرفه‌ای می‌توانند به منبعی پایدار از درآمدهای ارزی تبدیل شوند. این تحول افزون بر توسعه زیرساخت‌های جنوب کشور، جایگاه ایران را به‌عنوان یکی از بازیگران کلیدی اقتصاد انرژی تثبیت می‌کند.

در فضای پساجنگ، «پیش‌بینی‌پذیری بلندمدت و ثبات امنیتی» موجب می‌شود بسیاری از پروژه‌های بزرگ اقتصادی که سال‌ها به دلیل نااطمینانی متوقف یا با کندی مواجه بودند، امکان آغاز دوباره پیدا کنند. سرمایه‌گذاران داخلی، از صنایع مادر تا شرکت‌های دانش‌بنیان، در چنین فضایی چشم‌انداز روشن‌تری پیش‌رو می‌بینند. این تحول به‌طور طبیعی افزایش سرمایه‌گذاری داخلی، سرعت گرفتن پروژه‌های نیمه‌تمام و فعال شدن ظرفیت‌های تولیدی در استان‌های مختلف کشور را به دنبال دارد.

در سطح خارجی نیز کاهش ریسک سیستماتیک منطقه، جذابیت ایران را برای سرمایه‌گذاران بین‌المللی افزایش می‌دهد. تجربه جهانی نشان می‌دهد پس از پایان دوره‌های تنش، کشورهای دارای ثبات داخلی معمولاً شاهد ورود موج تازه‌ای از سرمایه‌های خارجی هستند. ایران با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی، منابع عظیم انرژی و بازار بزرگ داخلی، می‌تواند مقصدی مهم برای سرمایه‌گذاری بلندمدت، به‌ویژه در بخش‌هایی چون پتروشیمی، انرژی‌های نو، معدن، حمل‌ونقل و زیرساخت باشد.

یکی از حوزه‌های دارای پتانسیل ویژه، تعدیل تدریجی محدودیت‌های تجاری و مالی است. در فضای جدید منطقه، معادلات هزینه-فایده برای بازیگران خارجی تغییر می‌کند و زمینه را برای گسترش روابط اقتصادی و تجاری فراهم می‌سازد. افزایش تعاملات دریایی، تسهیل بیمه و کشتیرانی و ایجاد کانال‌های مالی جدید از روندهایی هستند که تجارت ایران را پویاتر می‌کنند. این روند همراه با افزایش نقش ایران در امنیت و ثبات مسیرهای انرژی، قدرت چانه‌زنی اقتصادی کشور را تقویت می‌کند.

فرصت مهم دیگر، «فعال‌تر شدن سرمایه انسانی و نخبگانی کشور» است. در دوره‌ای که چشم‌انداز اقتصادی به‌سوی ثبات و رشد حرکت می‌کند، زمینه بیشتری برای ابتکار، کارآفرینی و مشارکت متخصصان به وجود می‌آید. نخبگان حوزه‌های فنی، مدیریتی و علمی در چنین فضایی می‌توانند نقش مؤثرتری در پیشبرد طرح‌های ملی ایفا کنند و شرکت‌های نوآور امکان رشد و حضور در زنجیره‌های ارزش منطقه‌ای را به دست آورند. فعال‌شدن این ظرفیت انسانی، موتور محرک توسعه در دوره پساجنگ خواهد بود.

در سطح منطقه، شرایط جدید بستری فراهم می‌کند برای تشکیل کنسرسیوم‌های انرژی با محوریت ایران. بسیاری از کشورهای منطقه در حال بازنگری در ساختارهای اقتصادی خود هستند و فضای پساجنگ بهترین زمان برای شکل‌گیری همکاری‌های پایدار در حوزه‌های نفت، گاز، پتروشیمی و انرژی‌های نو به شمار می‌رود. ایران با ذخایر عظیم هیدروکربوری و موقعیت بی‌بدیل جغرافیایی، می‌تواند مرکز ثقل این همکاری‌ها باشد. چنین هم‌افزایی‌هایی نه تنها صادرات انرژی را تقویت می‌کند، بلکه امکان انتقال فناوری، توسعه میادین مشترک و مدیریت مشترک بازار را نیز فراهم می‌سازد.

در کنار این تحولات، کاهش ریسک منطقه‌ای در اثر تحولات ژئوپلیتیکی اخیر، جهش اقتصادی چشمگیری به نفع ایران رقم خواهد زد. هر اندازه ثبات منطقه افزایش یابد، هزینه تجارت، بیمه، حمل‌ونقل و سرمایه‌گذاری کاهش پیدا می‌کند. این کاهش ریسک، هم برای اقتصاد داخلی اثر مثبت دارد و هم نگاه بازیگران اقتصادی جهان به ایران را بهبود می‌بخشد. بسیاری از پروژه‌هایی که پیش‌تر به دلیل ریسک بالا متوقف بودند، در چنین محیطی دوباره در دستور کار قرار خواهند گرفت.

در مجموع، اقتصاد پساجنگ برای ایران تنها دوره «ترمیم» نیست؛ بلکه دوره «ارتقای جایگاه اقتصادی، افزایش نفوذ منطقه‌ای در حوزه انرژی، تقویت سرمایه اجتماعی و فعال‌شدن ظرفیت‌های داخلی و خارجی» است. مسیر پیش‌روی کشور می‌تواند مسیری باشد که در آن فرصت‌های جدید به‌سرعت شناسایی و به موتورهای رشد تبدیل شوند. اکنون زمان آن است که ساختارهای اقتصادی با سرعت بیشتری هماهنگ شوند، پروژه‌های بزرگ با قدرت بیشتری اجرا گردند و نقش ایران در اقتصاد منطقه با وضوح بیشتری نمایان شود.

این دوره تازه، با تمام پیچیدگی‌هایش، فرصتی استثنایی برای ایران است تا با تکیه بر توان داخلی و اقتصاد مقاومتی، موقعیت ژئوپلیتیکی و تعاملات منطقه‌ای، فصل جدیدی از رشد پایدار و توسعه اقتصادی را رقم بزند.