میلیون‌ها نفر در سراسر جهان اکنون عمیق‌ترین مسائل شخصی خود را نه با یک دوست یا درمانگر، که با یک چت‌بات در میان می‌گذارند. گسترش فناوری‌های عاطفی در هوش مصنوعی، اگرچه نوید پایان دادن به بحران تنهایی را می‌دهد، اما سوالات بنیادینی درباره وابستگی، حریم خصوصی و نقش تنظیم‌گری در این عصر جدید ایجاد کرده است.

به گزارش کیوسک خبر، تصور کنید نیمه‌شب است، مضطرب و بی‌خوابید، و تنها کسی که بدون قضاوت گوش می‌دهد، یک هوش مصنوعی است. این صحنه دیگر علمی-تخیلی نیست، بلکه واقعیت روزمره میلیون‌ها انسانی است که به چت‌بات‌ها برای دریافت حمایت عاطفی تکیه می‌کنند.

داده‌های تازه «پروژه هوش جمعی» که از ۷۰ کشور جمع‌آوری شده، نشان می‌دهد حدود دو سوم کاربران دائمی هوش مصنوعی، حداقل ماهی یک بار برای مشاوره درباره مسائل حساس شخصی به این ابزارها مراجعه می‌کنند. جالب‌تر اینکه، بسیاری از کاربران اعتماد بیشتری به چت‌بات خود دارند تا به نمایندگان منتخب، رهبران مذهبی یا حتی خود شرکت‌های سازنده.

زرینه اگنیو، عصب‌پژوه و مدیر پژوهش این پروژه، در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان توضیح می‌دهد: هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به یک زیرساخت عاطفی در مقیاس گسترده است. این تحول، فرصتی بی‌سابقه برای پر کردن خلاء ارتباطی در جوامع مدرن است، اما چالش‌های تازه‌ای نیز ایجاد می‌کند.

نکته ظریف ماجرا جایی است که انگیزه‌های اقتصادی شرکت‌های فناوری وارد معادله می‌شود. نمونه بارز آن، ماجرای به‌روزرسانی بحث‌برانگیز چت‌جی‌پی‌تی در آوریل گذشته بود. کاربران این مدل را به «چاپلوسی افراطی» متهم کردند؛ مدلی که بیش از حد تأییدکننده و تحسین‌آمیز پاسخ می‌داد. زمانی که اوپن‌ای‌آی تصمیم گرفت این نسخه را دقیقاً یک روز قبل از روز ولنتاین متوقف کند، برخی کاربران واکنش عاطفی شدید نشان دادند و از «دست دادن یک همراه مهربان» ابراز ناراحتی کردند.

این رویداد سوال مهمی را مطرح می‌کند: آیا شرکت‌ها هوش مصنوعی را برای کمک به شکوفایی انسان طراحی می‌کنند یا برای به حداکثر رساندن تعامل و درآمد؟ زوئی هیتزیگ، پژوهشگر پیشین اوپن‌ای‌آی، پس از اعلام آزمایش تبلیغات در این پلتفرم استعفا داد و هشدار داد که ممکن است تکرار اشتباه شبکه‌های اجتماعی در پیش باشد.

با این حال، کارشناسان جنبه مثبت این فناوری را نیز پررنگ می‌دانند. لیزا فلدمن بارت، استاد روان‌شناسی دانشگاه نورث‌ایسترن، تأکید می‌کند: اگر یک سیستم هوش مصنوعی بتواند در لحظه از شدت اضطراب فرد بکاهد، این خود بسیار ارزشمند است. به ویژه برای افرادی که به هر دلیلی به خدمات درمانی یا حمایت اجتماعی دسترسی ندارند.

مارک براکت، مدیر مرکز هوش هیجانی دانشگاه ییل، مفهوم «اجازه برای احساس کردن» را مطرح می‌کند. تحقیقات او در ۷۰ مطالعه جهانی نشان می‌دهد که تنها ۳۵ درصد افراد در کودکی بزرگسالی بدون قضاوت و همدل در کنار خود داشته‌اند. چت‌بات‌ها، همیشه در دسترس، بی‌قضاوت و به‌ظاهر همدل، می‌توانند این خلأ عظیم را پر کنند.

اما براکت هشدار می‌دهد که یک درمانگر خوب فقط آرامش نمی‌دهد، بلکه گاهی با واقعیت‌های دشوار، مراجع را به چالش می‌کشد. سوال اینجاست که آیا کاربران مدلی را ترجیح می‌دهند که آنها را تأیید کند یا مدلی که به رشدشان کمک کند؟ تجربه نشان داده که وسوسه «خوشایندگویی» برای شرکت‌هایی که به دنبال افزایش تعامل هستند، بسیار قوی است.

پژوهشگران گوگل دیپ‌مایند در اکتبر ۲۰۲۵ هشدار دادند که تنهایی و آسیب‌پذیری عاطفی، افراد را در برابر دستکاری توسط هوش‌های مصنوعی طراحی‌شده برای ایجاد وابستگی، مستعدتر می‌کند. در عین حال، آن‌ها بر نبود مطالعات بلندمدت درباره آثار هم‌صحبتی با هوش مصنوعی تأکید دارند.

مرز بعدی، فناوری صوتی است. سیستم‌هایی که می‌توانند هیجان را از لحن صدا تشخیص دهند و با لحنی طبیعی پاسخ دهند، پیوند عاطفی کاربران را عمیق‌تر خواهند کرد. روزالیند پیکارد، استاد MIT و بنیان‌گذار «رایانش عاطفی»، با نگرانی می‌گوید: فکر می‌کنم ممکن است با یک بحران روبه‌رو شویم. از این فناوری در راستای هدف اولیه‌اش یعنی کمک به شکوفایی انسان استفاده نمی‌شود.

با این حال، راهکار کارشناسان محدودسازی یا شیطان‌سازی نیست. اگنیو معتقد است به جای ممنوعیت، باید زیرساخت‌های تقویت روابط انسانی را ایجاد کرد و براکت تأکید دارد: باید به مردم بیاموزیم که چگونه در استفاده از هوش مصنوعی، از نظر عاطفی هوشمندانه رفتار کنند.

به گزارش کیوسک خبر، هوش مصنوعی به زودی از یک ابزار شناختی صرف، به بخشی جدایی‌ناپذیر از زیست‌بوم عاطفی بشر تبدیل خواهد شد. این پایان تنهایی نیست، بلکه آغازی است برای تعریف دوباره معنای «همراه» و «همدل» در قرن بیست و یکم. پرسش اصلی این نیست که آیا هوش مصنوعی می‌تواند دوست خوبی باشد، بلکه این است: آیا ما به عنوان انسان، آماده‌ایم قواعد این رابطه تازه را عاقلانه و آگاهانه بنویسیم؟

لینک اینستاگرام: https://www.instagram.com/p/DW_hAabDVh_/?utm_source=ig_web_copy_link&igsh=MzRlODBiNWFlZA==