دولت آمریکا با ارسال اخطارهایی تازه، از کشورها و شرکت‌های بین‌المللی خواسته همکاری تجاری با ایران را متوقف کنند؛ در غیر این صورت، با تحریم‌های ثانویه مواجه خواهند شد. وزیر خزانه‌داری ایالات متحده این اقدام را «یورش اقتصادی» علیه شبکه‌های مالی ایران خوانده، اما ناظران بین‌المللی معتقدند این فشارها بیش از یک حملهٔ تمام‌عیار، جنبه‌ای بازدارنده و تدریجی دارد. در ادامه، ابعاد این کارزار جدید، واکنش‌های احتمالی ایران و پیامدهای ژئوپلیتیکی آن را واکاوی می‌کنیم.

آمریکا در برابر ایران؛ اخطاری جدی یا شروع یک درگیری اقتصادی؟

به گزارش کیوسک خبر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در جدیدترین اقدام علیه جمهوری اسلامی، از تمامی کشورها و بنگاه‌های خارجی خواسته روابط تجاری خود را با تهران به‌کلی قطع کنند. وزارت خزانه‌داری آمریکا در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرده که هر گونه همکاری مالی، نفتی یا فناورانه با ایران می‌تواند مشمول تحریم‌های ثانویه گردد. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، این سیاست را یک «یورش اقتصادی» علیه شبکه‌های مالی ایران توصیف کرده و تأکید دارد که واشنگتن قصد دارد دامنهٔ فشارها را گسترش دهد.

با این وجود، آنچه در عمل رخ داده، رویکردی محتاطانه‌تر از جانب کاخ سفید را نشان می‌دهد. برخلاف پیش‌بینی بسیاری از تحلیلگران، آمریکا در گام نخست از تحریم نهادهای کلیدی مانند بانک‌های بزرگ چین خودداری کرده و به‌جای آن، حدود ۶۰ فرد، نهاد و کشتی را هدف قرار داده است. این تحریم‌ها عمدتاً ناوگان نفتی سایهٔ ایران، بیمه‌های کشتیرانی، صرافی‌های دیجیتال و شرکت‌هایی در چین، امارات و سنگاپور را شامل می‌شود. همچنین دارایی‌های دیجیتال مرتبط با ایران مسدود شده و پنج حوزهٔ جدید شامل طلا، فناوری، هوانوردی، کشتیرانی و ارزهای دیجیتال، در فهرست تحریم‌های ثانویه جای گرفته است.

فشاری پلکانی یا نمایشی از قدرت؟

کارشناسان ارشد مسائل بین‌الملل بر این باورند که این اقدامات ماهیتی پلکانی و بازدارنده دارد، نه یک حملهٔ اقتصادی همه‌جانبه. به گزارش الجزیره، هدف اصلی واشنگتن ایجاد هراس در میان شرکت‌هایی است که در «منطقهٔ خاکستری» تجارت با ایران فعالیت می‌کنند؛ شرکت‌هایی که نه کاملاً در چارچوب تحریم‌ها قرار دارند و نه کاملاً خارج از آن. آمریکا می‌خواهد با این تهدیدها، آن شرکت‌ها را وادار کند که همکاری خود با تهران را به‌صورت داوطلبانه متوقف سازند.

اما پرسش اساسی اینجاست: آیا این فشارها کارایی خواهد داشت؟ ایران طی سال‌های گذشته توانایی چشمگیری در دور زدن تحریم‌ها نشان داده است. از ایجاد شرکت‌های صوری گرفته تا استفاده از شبکه‌های پیچیدهٔ تجاری در چین و متحدان منطقه‌ای، تهران بارها ثابت کرده که می‌تواند از فشارهای اقتصادی جان سالم به‌در ببرد. به همین دلیل، بسیاری از ناظران معتقدند که اقدام جدید آمریکا بیشتر شبیه یک تهدید برای تشدید فشار است تا یک «روز دی» واقعی.

در صورت جدی‌تر شدن اقدامات آمریکا، چه سناریویی محتمل است؟

واقعیت آن است که اگر واشنگتن قصد داشته باشد فشار خود را به سطح مؤثر برساند، ناچار خواهد بود بانک‌های بزرگ، پالایشگاه‌ها، شرکت‌های کشتیرانی و حتی بازرگانان چینی را نیز هدف قرار دهد. اما چنین اقدامی هزینه‌های سنگین اقتصادی و ژئوپلیتیکی برای آمریکا در پی خواهد داشت؛ چه آنکه چین به‌عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران، واکنش تندی به این تحریم‌ها نشان خواهد داد و می‌تواند زنجیره‌های تأمین جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

خطر بازگشت معکوس؛ از فشار اقتصادی تا تنش نظامی

مهم‌تر از همه، تشدید فشار اقتصادی ممکن است نتیجه‌ای کاملاً معکوس به‌بار آورد. تحلیلگران هشدار می‌دهند که اگر تهران این فشارها را بخشی از یک جنگ وجودی تلقی کند، به‌جای عقب‌نشینی، ممکن است دست به اقدامات متقابل بزند؛ از جمله حملات به زیرساخت‌های حیاتی یا کشتی‌های تجاری در خلیج فارس. چنین سناریویی می‌تواند تنش‌ها را از حوزهٔ اقتصادی به عرصهٔ نظامی بکشاند و خطر فرسایشی شدن درگیری را به‌شدت افزایش دهد.

به گزارش کیوسک خبر، بسیاری از ناظران سیاسی بر این باورند که ادامهٔ این رویکرد نه‌تنها به اهداف واشنگتن نزدیک‌تر نمی‌کند، بلکه می‌تواند به انزوای روزافزون آمریکا در عرصهٔ بین‌الملل دامن بزند. کارزار فشار حداکثری، با وجود هیمنهٔ ظاهری، در عمل هم‌پیمانان سنتی ایالات متحده را نیز دچار تردید و دل‌نگرانی کرده است؛ چه آنکه بسیاری از کشورها، از جمله متحدان اروپایی و آسیایی، به‌جای همراهی با این سیاست، به دنبال حفظ روابط تجاری و دیپلماتیک خود با ایران برآمده‌اند. تجربهٔ سال‌های اخیر نشان داده که تحریم‌های یک‌جانبه، به‌جای تضعیف جمهوری اسلامی، اغلب به استحکام و خودکفایی بیشتر آن انجامیده و در مقابل، تصویر آمریکا را به‌عنوان بازیگری غیرقابل‌اعتماد و یک‌جانبه‌گرا در افکار عمومی جهان تثبیت کرده است. از این منظر، تشدید فشار بدون ارائهٔ افق دیپلماتیک روشن، نه‌تنها راهگشا نیست، بلکه می‌تواند به افول نفوذ سیاسی و اقتصادی آمریکا در نظام بین‌الملل بینجامد و جایگاه این کشور را بیش از پیش در انزوا قرار دهد.