مسعود یوسفی ـ روزنامه نگار
در روزگاری نه چندان دور را به خاطر بیاوریم که خانه ها و کوچه، پس کوچه ها و مدرسه های شهرهای کشورمان آکنده از بچه های قد و نیم قدی بود که جست و خیز و بازی های کودکانه شان بزرگترها را همزمان کلافه می کرد و به وجد می آورد، اما این روزها عمدتا به دلیل پرهیز مردان و زنان جوان از ازدواج و همچنین پرهیز زوج های جوان از فرزند آوری، دیگر اثر چندانی از آن شور و شرها و آتش سوزاندن ها و شادی و نشاط کودکان و نوجوانان سرزمین مان دیده نمی شود. در سه، چهار دهه پیش، دیدن زن های جوان باردار در کوچه ها و خیابان ها و اماکن عمومی و مهمانی ها، یک امر عادی و معمولی بود، اما امروزه این موضوع به یک امر غریب و تعجب برانگیز تبدیل شده است، به طوری که اگر مردم زن بارداری را ببینند انگار که اتفاق نادر و کم سابقه ای را شاهد هستند، به همین دلیل حیرت و شگفتی به آن ها دست می دهد.

ایران پیر می شود
ظاهر قضیه این است که نرخ زاد و ولد در کشور ما کاهش پیدا کرده است و تعداد نوزادان و نونهالان و نوجوانان جامعه به اندازه ای نیست که بتوانند جای خالی جوانانی را که کم‌کم دارند وارد دوره میانسالی می شوند پر کنند و از همین جهت جمعیت افراد میان‌سال و سالخورده جامعه از جهت آماری در حال غلبه بر جمعیت جوان جامعه است و این همان حالتی باید باشد که جمعیت شناسان از آن با عنوان پیری جمعیت، یا سالخوردگی جمعیت یاد می کنند. ای کاش قضیه به همین جا ختم می شد اما پیری جمعیت متاسفانه تبعات و معضلات گوناگون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی سیاسی متعددی را به دنبال دارد که چه بخواهیم و چه نخواهیم، در آینده ای نه چندان دور گریبان جامعه و حاکمیت را خواهد گرفت.

هشدار سازمان بهزیستی
سازمان بهزیستی کشور اخیرا در همین راستا گزارشی را منتشر ساخته که در آن به ابعاد و تبعات مختلف این پدیده پرداخته است.
در بخشی از این گزارش آمده است: « کاهش مستمر نرخ باروری، افزایش امید به زندگی و تغییر ساختار سنی، ایران را به سمت مرحله‌ای برده است که کارشناسان از آن با عنوان گذار به سالمندی یاد می‌کنند و در آن سهم سالمندان از کل جمعیت با شتابی بسیار زیاد افزایش می‌یابد» .
گزارش سازمان بهزیستی می افزاید، « این تغییر فقط یک جابه‌جایی آمار نیست. هر افزایش در سهم سالمندان به معنای افزایش نیاز به خدمات درمانی، مراقبت‌، حمایت‌های درمانی و بهداشتی، بیمه‌های بازنشستگی و خدمات توانبخشی است». در بخش دیگری از این گزارش اینطور آمده است: «کاهش سهم جمعیت در سن کار می‌تواند بر رشد اقتصادی، بهره‌وری، تأمین منابع صندوق‌های بازنشستگی تاثیر بگذارد به همین دلیل سالمندی جمعیت دیگر تنها موضوعی برای جمعیت‌شناسان نیست و به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاست‌گذاری کشور تبدیل شده است» .

تاثیر کمرنگ مشوق ها
در سال های اخیر، جمعیت شناسان و دست اندکاران مسائل اجتماعی به کرات در این مورد تذکر داده اند و خواستار آن شده اند که حاکمیت و دولت تدبیری برای این معضل اجتماعی بیندیشند و برای پیشگیری از این پدیده بحران آفرین دست بجنبانند. البته اقدامات و مشوقاتی هم برای این منظور از سوی کارگزاران اجرایی کشور در نظر گرفته شده است اما ظاهرا چندان که باید اثربخش و کارگشا نبوده است. از این‌رو لازم است که سیاست های حمایتی مورد بازبینی و جرح تعدیل قرار گیرد تا نتیجه بخش تر و اثرگذارتر از قبل به مرحله اجرا گذاشته شود تا ما دوباره شاهد فریاد های شادی و جست و خیز کودکان و نونهالان سرزمین مان بر سر هر کوی و برزن باشیم.