سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) با انتشار گزارشی تحلیلی هشدار داد که اختلال احتمالی در کریدور تجاری تنگه هرمز، افزون بر ایجاد شوک در بازار انرژی، زنجیره تأمین کودهای شیمیایی را با بحرانی بی‌سابقه روبه‌رو خواهد کرد. بر این اساس، پیشبینی می‌شود قیمت جهانی کود در نیمه اول سال ۲۰۲۶ بین ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یابد که امنیت غذایی بسیاری از کشورهای آسیبپذیر را تهدید می‌کند.

به گزارش خبرنگار کیوسک خبر، تشدید تنش‌های نظامی در خاورمیانه و اختلالات ایجادشده در تنگه هرمز، نگرانی‌های عمیقی را درباره آینده امنیت غذایی جهانی برانگیخته است. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در تازه‌ترین تحلیل خود اعلام کرده که این تنگه استراتژیک، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت (۳۵ درصد تجارت جهانی نفت خام)، یک‌پنجم گاز طبیعی مایع و تا ۳۰ درصد کودهای شیمیایی جهان را عبور می‌دهد. اختلال در این مسیر، فراتر از یک شوک انرژی، یک شوک سیستماتیک به نظام غذایی جهان محسوب میشود.

ماکسیمو توررو، اقتصاددان ارشد فائو، با اشاره به کاهش بیش از ۹۰ درصدی تردد نفتکش‌ها در هرمز طی روزهای اخیر، تأکید کرد: منطقه خلیج فارس تقریباً نیمی از تجارت جهانی گوگرد را در اختیار دارد. گوگرد ماده اولیه تولید اسید سولفوریک برای فرآوری سنگ فسفات و تبدیل آن به کودهای فسفاته است. اختلال در عرضه گوگرد، تولید جهانی این کودها را با خطر جدی مواجه میکند.

بر اساس گزارش فائو، هزینه‌های بیمه کشتی‌ها در این منطقه از ۰.۲۵ درصد به ۱۰ درصد ارزش کشتی افزایش یافته و پوشش بیمه هر هفت روز یکبار تمدید می‌شود. توررو هشدار داد که حتی با کاهش تنشها، بازگشت به شرایط عادی ماه‌ها زمان می‌برد.

افزایش قیمت کود و شوک دوگانه به کشاورزان
در حال حاضر، قیمت اوره گرانول خاورمیانه ۱۹ درصد و اوره مصر ۲۸ درصد نسبت به هفته اول مارس افزایش یافته است. با توجه به اینکه گاز طبیعی ماده اولیه کودهای نیتروژنی است، افزایش قیمت انرژی فشار بیشتری بر هزینه‌های کود وارد می‌کند. پیشبینی فائو نشان می‌دهد که در صورت ادامه بحران، قیمت جهانی کود در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به‌طور میانگین ۱۵ تا ۲۰ درصد رشد خواهد کرد.

توررو افزود: کشاورزان با شوک هزینه دوگانه سوخت و کود روبه‌رو هستند. بسیاری از تولیدکنندگان ناچار به کاهش مصرف کود یا تغییر الگوی کشت به سمت محصولات با نیاز نهاده کمتر میشوند. حتی کاهش اندک مصرف کود، به دلیل رفتار غیرخطی عملکرد محصول، کاهش نامتناسبی در بازده گندم، برنج و ذرت ایجاد میکند.

مدت زمان بحران، کلید تأثیرات جهانی است
کارشناسان فائو تأکید دارند که مدت زمان اختلال در هرمز، تعیینکننده شدت پیامدهاست. در سناریوی اختلال کوتاهمدت (کمتر از یک ماه)، ذخایر جهانی غذا کافی است و بازارها ظرف سه ماه تثبیت میشوند. اما اگر بحران سه ماه یا بیشتر طول بکشد، تصمیمات کشت سال ۲۰۲۶ و پس از آن به خطر میافتد و شاهد کاهش بازده محصولات پرمصرف کود مانند گندم و برنج، جایگزینی با سویا و افزایش رقابت سوختهای زیستی خواهیم بود.

کدام کشورها بیشتر در معرض خطرند؟
فائو آسیبپذیرترین کشورها را چنین معرفی کرده است: سریلانکا (برداشت برنج در حال انجام)، بنگلادش (فصل بحرانی برنج بورو)، هند (کاهش تولید داخلی کود)، مصر (وابستگی شدید به واردات گندم)، سودان (ناامنی غذایی حاد) و کشورهای جنوب صحرای آفریقا مانند سومالی، کنیا، تانزانیا و موزامبیک. همچنین صادرکنندگان بزرگی مثل برزیل نیز از این تأثیرات در امان نیستند.

ریسک‌های ثانویه و توصیه‌های فائو
توررو به دو ریسک ثانویه نیز اشاره کرد: کاهش درآمد کشورهای حاشیه خلیج فارس و تأثیر آن بر حواله‌های کارگری به کشورهای در حال توسعه، و همچنین محدودیت‌های صادراتی که نوسانات قیمت را تشدید می‌کند.

فائو راهکارهایی را برای تابآوری پیشنهاد داده است: در کوتاه‌مدت، ایجاد کریدورهای جایگزین، حمایت مالی از کشورهای واردکننده و تأمین اعتبار برای کشاورزان. در میان‌مدت، تنوع‌بخشی به منابع واردات کود و تقویت ذخایر منطقه‌ای. در بلندمدت نیز سرمایه‌گذاری در کشاورزی پایدار، توسعه فناوری‌هایی مانند آمونیاک سبز و در نظر گرفتن نظام‌های غذایی به‌عنوان زیرساختهای راهبردی توصیه شده است.

گزارش فائو در حالی منتشر می‌شود که شاخص قیمت مواد غذایی این سازمان همچنان ۲۱ درصد کمتر از اوج خود در مارس ۲۰۲۲ است. اما کارشناسان تأکید دارند که هوشیاری جهانی و هماهنگی بین‌المللی، کلید عبور از این بحران بالقوه است.