مصرف روزانه بنزین که طی سال‌های اخیر همواره روندی صعودی داشته و حتی افزایش قیمت‌ها نیز نتوانسته بود آن را متوقف کند، در سه ماهه پایانی سال ۱۴۰۴ با کاهشی محسوس به ۱۲۳.۷ میلیون لیتر رسید. با این حال، کارشناسان می‌گویند این افت مصرف صرفاً ناشی از سیاست «نرخ سوم» بنزین نبوده و رخدادهای امنیتی‑سیاسی نظیر حملات نظامی در اسفندماه، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش ترددها و پرمصرف‌ترین روزهای سال داشته است.

به گزارش کیوسک خبر، بررسی روند تاریخی مصرف سوخت در ایران نشان می‌دهد که تقاضا برای بنزین، علیرغم افزایش قیمت‌ها در مقاطع مختلف، پس از یک دوره نوسان کوتاه‌مدت مجدداً به مسیر صعودی خود بازگشته است. اما مصوبه آذرماه ۱۴۰۴ هیأت وزیران که با هدف مهار ناترازی انرژی و کاهش شدت مصرف به تصویب رسید، ظاهراً توانست این روند دیرینه را برای مدتی متوقف کند.

بر اساس آمار رسمی، متوسط مصرف روزانه بنزین در سال ۱۴۰۴ به ۱۲۴ میلیون لیتر رسید که رقم یادشده با مصرف ثبت‌شده در سال ۱۴۰۳ برابری می‌کند. این در حالی است که سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به ترتیب با افزایش ۷ و ۸ میلیون لیتری مصرف روزانه نسبت به سال قبل از خود همراه بودند. نکته حائز اهمیت آنکه در فاصله آذر تا پایان اسفند، مصرف روزانه از سقف ۱۳۱ میلیون لیتر به ۱۲۳ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر کاهش یافت که نشان‌دهنده اثر اولیه سیاست تعیین نرخ سوم (هر لیتر ۵ هزار تومان) است.

با این حال، تحلیل‌گران بازار انرژی تأکید دارند که نسبت دادن تمام این کاهش به تغییر قیمت، تحلیل دقیقی نیست. در سه هفته پایانی اسفندماه، همزمان با روزهای اوج سفرهای نوروزی و افزایش طبیعی تقاضا، حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات و زیرساخت‌های ایران، نظم ترافیکی و الگوی سفرهای شهری و برون‌شهری را به شدت مختل کرد. این رویداد امنیتی نه تنها منجر به کاهش سفرهای غیرضروری شد، بلکه ساعات اوج ترافیک را نیز تحت تأثیر قرار داد و به نوبه خود سهم قابل‌توجهی در افت مصرف سوخت در اسفندماه ایفا کرد.

بنابراین، درحالی که مصوبه دولت مبنی بر قیمت‌گذاری پلکانی بنزین (نرخ سوم) به عنوان یک ابزار کنترلی مؤثر معرفی می‌شود، اما تجربه سه‌ماهه پایانی سال نشان می‌دهد که عوامل فراقیمتی – به ویژه تحولات ژئوپلیتیکی و امنیتی – نیز می‌توانند در کوتاه‌مدت اثراتی فراتر از مکانیسم‌های اقتصادی بر الگوی مصرف داشته باشند. کارشناسان معتقدند برای دستیابی به کاهش پایدار مصرف، نباید صرفاً بر افزایش قیمت اتکا کرد و اصلاح الگوی مصرف، بهبود ناوگان حمل‌ونقل و مدیریت هوشمند سفرها، ضروری‌ترین راهکارهای بلندمدت محسوب می‌شوند.