نابرابری عجیب بهای دو کالای اساسی در بازار ایران، این پرسش را در اذهان عمومی برانگیخته که چگونه یک فرآورده راهبردی نفتی با فرآیندی پیچیده و هزینه‌بر، از یک نوشیدنی معمولی که به فراوانی در دسترس است، ارزان‌تر تمام می‌شود.

به گزارش خبرنگار کیوسک خبر، شاید عجیب‌ترین پارادوکس قیمتی در اقتصاد ایران را بتوان در مقایسه بهای سوخت و آب آشامیدنی مشاهده کرد. در شرایطی که هر بطری ۱.۵ لیتری آب معدنی با قیمتی نزدیک به ۲۵ هزار تومان در مغازه‌ها عرضه می‌شود، با همین مبلغ می‌توان نزدیک به ۱۷ لیتر بنزین سهمیه‌ای از جایگاه‌های سوخت دریافت کرد. این مقایسه ساده اما پرمعنا، سال‌هاست به یکی از پیچیده‌ترین سوالات اقتصادی در کشور تبدیل شده است.

برای درک این معما، باید پذیرفت که قیمت بنزین در ایران بازتاب‌دهنده ارزش واقعی آن نیست. در بسیاری از کشورهای جهان، بهای سوخت برآیندی از هزینه‌های تولید، پالایش، حمل‌ونقل، مالیات‌های سنگین و نوسانات بازار است، اما در ایران، دولت سال‌هاست که با هدف حمایت از معیشت خانوارها، بخش قابل توجهی از هزینه واقعی هر لیتر سوخت را از طریق نظام یارانه‌ها تقبل می‌کند. به عبارت روشن‌تر، مصرف‌کننده ایرانی تنها سهم ناچیزی از بهای تمام‌شده بنزین را پرداخت می‌کند و مابقی آن پیش از رسیدن سوخت به باک خودرو، توسط دولت پوشش داده شده است. بنابراین، بنزین ذاتاً کالایی ارزان نیست، بلکه به‌اجبار با قیمتی دستوری و پایین‌تر از ارزش واقعی در اختیار مردم قرار گرفته است.

از سوی دیگر، قیاس قیمت بنزین با آب معدنی، از منظر کارشناسی دچار یک خطای رایج است. بخش عمده مبلغ پرداختی بابت یک بطری آب معدنی، صرف خود آب نمی‌شود. هزینه‌های جانبی نظیر تولید ظرف پلاستیکی، درب، لیبل، بسته‌بندی چندلایه، حمل‌ونقل سردخانه‌ای، انبارداری، توزیع در سطح شهر، حاشیه سود فروشگاه‌ها و هزینه‌های بازاریابی و برندینگ، سهم بزرگ‌تری از قیمت نهایی را تشکیل می‌دهند. در مقابل، سوخت از مسیری کاملاً متفاوت و با پشتیبانی دولتی و شبکه گسترده جایگاه‌های اختصاصی، بدون نیاز به بسته‌بندی فیزیکی و با حداقل هزینه توزیع به دست مصرف‌کننده می‌رسد.

در نهایت، آنچه در بازار ایران مشاهده می‌شود، یک واقعیت اقتصادی خالص نیست، بلکه حاصل یک تصمیم سیاسی و اجتماعی بلندمدت است. نظام یارانه سوخت به عنوان یک ابزار حمایتی حیاتی، مانع از شوک‌های قیمتی بزرگ و حفظ آرامش نسبی در سبد هزینه خانوار شده است. به عبارت دیگر، ارزان بودن بنزین نسبتی با هزینه تولید آب معدنی ندارد؛ بلکه نتیجه یک انتخاب کلان برای ترجیح حمایت از حمل‌ونقل و جابجایی کالا بر قیمت‌گذاری مبتنی بر بازار است. درک این ظرافت، کلید حل معمای بزرگ «آب یا بنزین» در اقتصاد ایران به شمار می‌رود.