طاهره نطقی طاهری ـ مدیر مسئول

یازدهم ذی‌القعده، سالروز میلاد امام هشتم، علی بن موسی الرضا(ع) است؛ امامی که در سخت‌ترین شرایط تاریخی، هوشمندانه‌ترین نقشه‌های دشمن را نقش بر آب کرد.

امامت ایشان در سال ۱۸۳ هجری، پس از شهادت پدرشان امام کاظم(ع) در زندان‌های بغداد آغاز شد. دوران بیست‌ساله امامت ایشان، دو مقطع کاملاً متفاوت داشت: دهه نخست در خفقان هارون‌الرشیدی که «از شمشیرش خون می‌چکید» و دهه دوم که با خلافت مأمون و ماجرای ولایتعهدی گره خورد.

مهم‌ترین چالش حیات سیاسی امام، مواجهه با مکر مأمون بود. این خلیفه زیرک، برخلاف نیاکان خویش که راه تقابل فیزیکی را پیش گرفته بودند، سیاست «جذب و هضم» را طراحی کرد. او با دعوت اجباری امام از مدینه به مرو و تحمیل ولایت‌عهدی، قصد داشت قداست امام را در میان مردم بشکند و ایشان را شریک جرم حکومت خود نشان دهد.

اما امام رضا(ع) با درکی عمیق از این نقشه، هوشمندانه عمل کرد. ایشان ابتدا شدیداً مخالفت کردند، اما زمانی که تهدید به قتل شدند، ولایت‌عهدی را با شرطی کلیدی پذیرفتند: هیچ دخالتی در عزل و نصب، قضاوت و امور اجرایی نداشته باشند. این شرط ساده، عملاً کل نقشه مأمون را خنثی کرد. امام اثبات کردند حضورشان در دستگاه خلافت، نه از روی میل به قدرت، بلکه یک اضطرار سیاسی محض است.

در طول مسیر مدینه تا مرو، به ویژه در نیشابور، با بیان حدیث «سلسله الذهب» شرط ورود به حصن ایمن الهی را پذیرش ولایت خود دانستند. در ماجرای نماز عید نیز که مأمون خواست از وجاهت امام استفاده کند، ایشان با پای برهنه و لباس ساده چنان بر دلها حکم راندند که لشکریان مأمون از اسب‌ها پیاده شدند.

مأمون که دید حضور امام نه تنها حکومتش را تقویت نمی‌کند، بلکه به کانون بیداری مردم تبدیل شده، در نهایت به همان روش سنتی متوسل شد و در سال ۲۰۳ هجری، امام را با زهر به شهادت رساند.

شهادت امام در غربت خراسان، اما به تعبیر رهبر شهید انقلاب، «مهندسی الهی» بود. مزار ایشان در قلب ایران، این سرزمین را به پایگاه ترویج معارف اهلبیت تبدیل کرد. امام رضا(ع) با عبور از بحران‌های عصر خود، تشیع را از یک گروه تحت فشار به جریانی گسترده و ریشه‌دار در جهان اسلام تبدیل نمود.