اگر روزگاری راه‌ها، بنادر و خطوط راه‌آهن، شریان‌های حیاتی کشورها محسوب می‌شدند، اکنون این شبکه‌های ارتباطی، مراکز داده، فیبرهای نوری، ماهواره‌ها و زیرساخت‌های دیجیتال‌اند که حیات اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیت ملی ملت‌ها را تضمین می‌کنند.
جهانی که هر ثانیه‌اش به تبادل داده وابسته است، با کوچک‌ترین اختلال ارتباطی، طعم فلج شدن را می‌چشد. تمدن مدرن، با تمام غرورش، حالا به رشته‌هایی از نور وابسته است که زیر زمین و زیر دریا کشیده شده‌اند؛ و این شاید شاعرانه‌ترین و در عین حال ترسناک‌ترین حقیقت عصر ما باشد.
روز جهانی مخابرات و جامعه اطلاعاتی ۲۰۲۶ نیز دقیقاً بر همین واقعیت تأکید دارد؛ اتحادیه جهانی مخابرات (ITU) امسال شعار «تقویت تاب‌آوری در دنیای متصل» را برگزیده است. شعاری که برخلاف بسیاری از شعارهای رسمی، این‌بار از دل یک ضرورت واقعی بیرون آمده است.
جهان در سال‌های اخیر آموخته که تهدیدها دیگر فقط در میدان‌های سنتی جنگ رخ نمی‌دهند. امروز، حمله به شبکه‌های ارتباطی، مراکز داده، زیرساخت‌های دیجیتال و سامانه‌های اطلاعاتی، می‌تواند به اندازه حمله به پالایشگاه‌ها و فرودگاه‌ها ویرانگر باشد.

در چنین شرایطی، مفهوم «تاب‌آوری ارتباطی» دیگر یک اصطلاح فنی محدود به اتاق‌های تخصصی نیست؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اقتدار ملی تبدیل شده است. کشوری که نتواند ارتباطات پایدار، امن و فراگیر خود را حفظ کند، در بزنگاه‌های بحران، بخشی از توان اداره خود را از دست خواهد داد.
جنگ‌های امروز، پیش از آنکه خاک را هدف بگیرند، شبکه‌ها را نشانه می‌روند. نخستین قربانی بحران‌های مدرن، اغلب حقیقت و ارتباط است.
در ایران نیز سال ۱۴۰۴، سالی بود که اهمیت این واقعیت بیش از گذشته آشکار شد. در شرایطی که منطقه با تنش‌ها، جنگ‌های تحمیلی، فشارهای سایبری و محدودیت‌های پیچیده اقتصادی روبه‌رو بود، زیرساخت‌های ارتباطی کشور نه‌تنها متوقف نشدند، بلکه روند توسعه آن‌ها با شتاب ادامه یافت. توسعه بیش از ۳۵ هزار کیلومتر فیبر نوری، عبور طول شبکه کشور از مرز ۳۲۰ هزار کیلومتر، ایجاد میلیون‌ها پورت FTTH و FTTB، نوسازی بیش از ۱۸۰۰ مرکز مخابراتی و اتصال هزاران روستا به شبکه پرسرعت، صرفاً آمارهای فنی نیستند؛ این‌ها نشانه‌های تلاش برای ساختن شبکه‌ای تاب‌آور در برابر بحران‌های آینده‌اند.
اما آنچه در این میان اهمیت بیشتری دارد، فقط تجهیزات و فناوری نیست. تجربه بحران‌ها نشان داده است که هیچ شبکه‌ای بدون سرمایه انسانی متعهد پایدار نمی‌ماند. مهندسان، کارشناسان و نیروهای عملیاتی که در روزهای دشوار، شبانه‌روز برای حفظ جریان ارتباطی کشور تلاش کردند، بخشی از همان ستون پنهانی‌اند که جامعه مدرن بر آن تکیه داده است. مردم معمولاً تا لحظه قطع ارتباط، متوجه اهمیت این زیرساخت‌ها نمی‌شوند؛ درست مانند هوا، که تا وقتی هست کسی به آن فکر نمی‌کند.
هفته ارتباطات، امسال بیش از همیشه یادآور این حقیقت است که ارتباطات فقط ابزار انتقال پیام نیست؛ بستر حفظ آرامش اجتماعی، تداوم خدمت‌رسانی، انسجام ملی و حتی امید عمومی است. در جهانی که جنگ‌ها پیچیده‌تر، تهدیدها نامرئی‌تر و حملات سایبری گسترده‌تر شده‌اند، حفظ پایداری شبکه‌های ارتباطی، بخشی از دفاع ملی کشورها محسوب می‌شود.
امروز، تاب‌آوری دیجیتال دیگر یک انتخاب نیست؛ شرط بقاست.و شاید مهم‌ترین درس جهان متصل امروز همین باشد:
ملت‌هایی پایدارتر خواهند ماند که بتوانند حتی در تاریک‌ترین روزهای بحران، چراغ ارتباط را روشن نگه دارند.

دکتر داوود زارعیان ـ معاونت ارتباطات شرکت مخابرات ایران