مسعود یوسفی، روزنامه نگار

درباره نقش و اهمیت تجارت در توسعه کشورها، همین بس که هر کشوری که از تبادلات و تعاملات تجاری بهتر و بیشتری برخوردار باشد، رشد و توسعه شتابان تر و اثربخش تری خواهد داشت و مردم چنین جوامعی از رفاه و خوشبختی نصیب بیشتری خواهند برد و توزیع ثروت در این قبیل کشورها با سهولت بیشتر و مانع کمتری به اجرا در خواهد آمد. بر این قرار است که کشورهایی همچون سنگاپور، کره جنوبی، برزیل، چین، ترکیه و هند که تا یکی، دو دهه گذشته با مشکلات اقتصادی بسیاری دست به گریبان بودند چاره را در توسعه تجارت خارجی و تعاملات بازرگانی با کشورهای دیگر یافتند و برای این منظور زیر ساخت‌های لازم را ایجاد کردند.

نقطه آغاز
ترویج فرهنگ کار را می توان نقطه آغاز توسعه تجارت داخلی و خارجی دانست. چنانچه فرهنگ کار در یک جامعه به خوبی نهادینه شده باشد سایر حلقه‌های تجارت همچون تولید، بسته بندی، بازاریابی، فروش و صادرات به نحو مطلوب ریل گذاری شده و فرایند تجارت با سهولت و سرعت بیشتری طی خواهد شد. در کشوری مثل ژاپن که در زمره پنج اقتصاد برتر دنیا محسوب می‌شود فرهنگ کار از جایگاه رفیع و حتی مقدسی برخوردار است. در یک مقاله‌ که درباره جایگاه کار در کشور ژاپن تنظیم شده، چنین آمده است: ”در ژاپن هیچ چیز ارزشمندتر از کار کردن نیست. کار و شغل هسته اصلی زندگی است. کارهای سنتی وجود دارد که ژاپنی‌ها در محیط کار انجام می‌دهند تا بیشتر با همکاران خود و کارشان انس و الفت بگیرند. این رسوم سنتی از گرامیداشت حضور کارمند جدید تا دورهم جمع شدن برای ارتباط بیشتر همکاران قدیمی‌را در برمی‌گیرد”. اما متاسفانه در حال حاضر در کشور ما این فرهنگ جایگاه استوار و درخور توجهی ندارد و بنا به دلائلی تعداد برخی افراد خوش دارند که به راحتی و با کمترین زحمت به ثروت و رفاه مورد نظرشان برسند. به همین دلیل دستگاه‌ها و نهادهای فرهنگی و تربیتی وظیفه دارند که در این مورد فرهنگ سازی کنند و از این پیش شرط مهم برای ورود نیروی کار به بازار کار ـ و در نتیجه رونق تولید و نیز توسعه تجارت داخلی و خارجی ـ به راحتی نگذرند.

به روزرسانی و دانش افزایی
امروزه باید به این واقعیت اذعان نمود که اقتصاد و تجارت کشور ما به خاطر عدم تعامل مطلوب و منطقی با بسیاری از کشورها متحمل آسیب‌ها و رنج‌های زیادی شده است و نبود همسویی لازم میان اقتصاد و سیاست خارجی باعث شده است که تجارت فرامرزی و بازرگانی خارجی ایران در جا بزند. همین خصیصه باعث شده است که بازرگانان و تاجران و فعالان اقتصادی اطلاع و آگاهی لازم و کافی از دانش تجاری روز و آخرین راهکارها و راهبردهای بازرگانی بی خبر باشند و برای ورود به عرصه تجارت بین الملل مشکل جدی داشته باشند. بر این اساس بایستی از سوی مسئولان و دست اندرکاران، اهتمام و عزم جدی برای به روز‌رسانی دانش و مقررات تجاری فعالان صادراتی و بازرگانی به وجود بیاید و زمینه این امر با سرعت و کیفیت لازم فراهم شود.

مانع زدایی
برخی مقررات دست و پاگیر، صدور بخشنامه‌های آنی و فوری، واردات بی رویه، انحصار اقتصادی در برخی حوزه های اقتصادی، چابک نبودن نظام استانداردسازی، عدم وقت لازم در واگذاری مناصب اقتصادی و تجاری، بسته بندی ضعیف، عدم وجود زیرساخت‌های مناسب حمل و نقل، قدیمی بودن ساز و کار نظام گمرکی و بسیاری موارد دیگر وجود دارند که امر تجارت را برای فعالان اقتصادی و بازرگانی دشوار و پرهزینه ساخته است. بر این اساس به نظر می‌رسد کارگزاران تجاری و اقتصادی کشور بایستی بخش خصوص را در تصمیم گیری‌های خود مشورت دهند و به راهکارها و نقطه نظرات این بخش توجه کافی مبذول دارند تا موانع و مشکلات آن‌ها برطرف و زمینه رونق صادرات و تجارت بیش از پیش فراهم آید.

فعالسازی دیپلماسی تجاری
متاسفانه و به دلائل گوناگون مناسبات کشور ما با کشورهای همسایه و سایر کشورها چندان که باید مطلوب نیست و همین امر بر فعالیت‌های اقتصادی سایه انداخته و توسعه تجاری کشور را با وقفه و رکود مواجه ساخته است. حال چنانچه توسعه تجاری بخواهد صورت بگیرد و قوام داشته باشد چاره‌ای جز این نداریم که زمینه را برای بهبود روابط با سایر کشورها فراهم بیاوریم و به موازات آن در تربیت رایزن‌های بازرگانی کارآمد و کاربلد با هدف بازاریابی و ارائه مشورت به بازرگانان کشور فراهم آورده شود. از آن سو دستگاه دیپلماسی با هماهنگی وزرات اقتصاد و سایر مراجع اقتصادی بایستی زمینه سفر و حضور هیئت‌های اقتصادی و تجاری کشورهای دیگر را به نحو مطلوب و مناسب به وجود بیاورد. به طور قطع و مسلم ریشه عدم توسعه همه جانبه کشور و از جمله توسعه تجاری را باید در نداشتن رابطه مطلوب و بایسته با کشورهای دیگر دانست. یک کارشناس مسائل توسعه به یک نکته اساسی و ریشه ای در این مورد اشاره می کند و می گوید: ” سی سال است که در مورد عدم توسعه تحقیق می‌کنم و همیشه به این نتیجه رسیده‌ام که دلیل توسعه نیافتگی کشور نبود ارتباط مناسب با جهان امروز است”.

جمع بندی
با توجه به آنچه که گفته شد توسعه تجاری به نوبه خود باعث تسهیل صادرات، ارزآوری، ایجاد اشتغال، رفع بیکاری، کاهش آسیب‌های اجتماعی و در نهایت ایجاد ثروت، رفاه، امنیت و فلاح و رستگاری افراد و جامعه خواهد شد. از این‌رو توسعه تجارت خارجی یک اصل مسلم و بدیهی ست و اجرا و انجام آن، اهتمام جدی متولیان و کارگزاران ارشد کشور را طلب می کند.