آمارها حاکی از آن است که ناترازی روزانه ۲۵ تا ۳۰ میلیون لیتری بنزین در کشور، سالانه بار مالی بالغ بر ۸ میلیارد دلار را به بودجه ارزی تحمیل می‌کند. در این میان، کارشناسان معتقدند اصلاح ساده الگوی مصرف در سطح خانواده‌ها، بدون نیاز به هیچ سرمایه‌گذاری جدیدی، می‌تواند بخش بزرگی از این کسری را جبران کند.

به گزارش کیوسک خبر، ناترازی انرژی در ایران طی سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های کلیدی تبدیل شده، به‌ویژه آنکه حوادث اخیر و آسیب به برخی تأسیسات زیربنایی انرژی، ضرورت بازنگری در الگوی مصرف را دوچندان کرده است. با این حال، آنچه این وضعیت را از یک تهدید به فرصتی بزرگ تبدیل می‌کند، ظرفیت عظیم مردمی برای مشارکت در مدیریت مصرف است.

بررسی میدانی نشان می‌دهد که هم‌اکنون روزانه حدود ۳۰ میلیون لیتر بنزین وارد کشور می‌شود که معادل ۸ میلیارد دلار خروج ارز در سال است. اما جالب آنکه اگر هر خانواده ایرانی تنها یک لیتر از مصرف روزانه خود بکاهد، کسری کنونی بدون نیاز به یک ریال هزینه اضافی جبران می‌شود. این آمار ساده، ابعاد باورنکردنی تأثیر فرهنگ مصرف در مقیاس ملی را به تصویر می‌کشد.

در شرایط کنونی، دولت مسیر هوشمندانه‌ای را در پیش گرفته که مبتنی بر مشارکت داوطلبانه مردم و تشویق به جای اعمال فشار قیمتی است. برخلاف تصور رایج، استراتژی جدید به هیچ وجه افزایش قیمت حامل‌های انرژی را دنبال نمی‌کند، بلکه مدل «پاداش به ازای کاهش مصرف» جایگزین آن شده است. در این طرح، به‌ازای هر واحد صرفه‌جویی در بنزین یا سایر حامل‌های انرژی، پاداش نقدی مستقیم به حساب خانوارها واریز می‌شود. این رویکرد نه‌تنها عدالت اجتماعی را رعایت می‌کند، بلکه انگیزه‌ای قوی برای مشارکت همگانی ایجاد می‌نماید.

از سوی دیگر، طرح نوین «حکمرانی استانی انرژی» در حال اجراست که بر اساس آن، مدیریت مصرف به استانداران و شهرداری‌ها واگذار می‌شود. این تمرکززدایی باعث می‌شود هر منطقه متناسب با ظرفیت‌ها و نیازهای بومی خود، سیاست‌های تشویقی یا تنبیهی را اعمال کند و نظارت مردمی جایگزین دستورهای متمرکز از پایتخت شود. تجربه کشورهای موفق نشان داده که محلی‌سازی مدیریت تقاضا، تأثیر عمیق‌تر و پایدارتری نسبت به تصمیم‌های یکسان سراسری دارد.

نکته امیدوارکننده دیگر، روند رو به رشد استفاده از خودروهای کم‌مصرف و برقی، توسعه حمل‌ونقل عمومی و همچنین جایگزینی سوخت پاک سی‌ان‌جی با بنزین است. هم‌زمان، نیروگاه‌های خورشیدی در دست احداث و اصلاح موتورخانه‌های مسکونی و اداری، افق روشنی از کاهش وابستگی به واردات را ترسیم می‌کنند. کارشناسان معتقدند اگر تنها ۳۰ درصد از مصرف انرژی در کلان‌شهرهایی مانند تهران مدیریت شود، تحولی شگرف در تراز انرژی کشور رخ خواهد داد.

بنابراین، آنچه امروز به عنوان یک الزام ناشی از شرایط خاص مطرح است، می‌تواند آغازی برای اصلاح بنیادین و دائم الگوی مصرف در ایران باشد. موفقیت در این مسیر نه نیازمند تحمل فشار اقتصادی، بلکه مرهون آگاهی و همت جمعی است. تجربه ثابت کرده هرگاه مردم ایران در صحنه حضور یافته‌اند، حل پیچیده‌ترین مسائل ممکن شده است. اکنون نیز «مدیریت هوشمندانه مصرف» می‌تواند بدون خروج ارز و تنها با تغییر یک عادت ساده روزمره، ۸ میلیارد دلار منابع ملی را به جای بنزین وارداتی، صرف توسعه، سلامت و معیشت مردم کند.