با تشدید تنش‌های نظامی در منطقه و تداوم اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه جهش یافت و زنجیره‌های تأمین جهانی را با بحران بی‌سابقه‌ای مواجه کرد. هم‌اکنون بسیاری از تحلیلگران اقتصادی هشدار می‌دهند که اقتصاد آمریکا در آستانه تجربه مجدد پدیده «رکود تورمی» قرار دارد؛ وضعیتی که از اواخر دهه ۱۹۷۰ تاکنون بی‌سابقه بوده و ترکیب خطرناکی از رشد اقتصادی منفی، تورم افسارگسیخته و بیکاری فزاینده را به همراه خواهد داشت.

به گزارش کیوسک خبر، با گذشت حدود یک ماه از آغاز تنش‌های نظامی گسترده در منطقه خاورمیانه و متعاقب آن، مختل شدن تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز، نشانه‌های اولیه از شکل‌گیری یک شوک بزرگ عرضه در بازارهای جهانی انرژی پدیدار شده است. این بحران که دامنه آن از زنجیره‌های تأمین صنایع پایه تا بازارهای مالی و حمل‌ونقل هوایی را درنوردیده، نگرانی‌ها را از بازگشت پدیده «رکود تورمی» به اقتصاد ایالات متحده پس از نزدیک به پنج دهه، افزایش داده است.

بررسی داده‌های منتشرشده حاکی از آن است که قیمت نفت که پیش از آغاز درگیری‌ها در محدوده ۷۰ دلار قرار داشت، طی هفته‌های اخیر از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرده و بهای بنزین در آمریکا نیز به بالای ۴ دلار در هر گالن رسیده است که بالاترین رقم از زمان جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ محسوب می‌شود. در این میان، کشورهای آسیایی از جمله فیلیپین و هند با پدیده کمبود سوخت و صف‌های طولانی در پمپ‌بنزین‌ها مواجه شده‌اند و دولت‌ها ناگزیر به اجرای طرح‌های محدودکننده مصرف شده‌اند.

ارزیابی‌های صورت‌گرفته از سوی نهادهای بین‌المللی نشان می‌دهد که این بحران، بزرگ‌ترین اختلال عرضه در تاریخ بازار جهانی نفت به شمار می‌رود. تنگه هرمز به‌عنوان گذرگاه حیاتی انتقال حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع، تحت تأثیر درگیری‌ها قرار گرفته و برخی زیرساخت‌های کلیدی انرژی در خاورمیانه نیز دچار آسیب شده‌اند. در چنین شرایطی، آژانس بین‌المللی انرژی با آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی، تلاش کرده است از شدت نوسانات بازار بکاهد، اما تحلیلگران معتقدند این اقدام برای جبران کسری ناشی از تداوم بحران کافی نیست.

بازارهای مالی آمریکا نیز نخستین نشانه‌های تأثیرپذیری از این شوک نفتی را ثبت کرده‌اند. شاخص‌های مهم بورس نیویورک از جمله داوجونز و نزدک ۱۰۰ به محدوده اصلاح قیمت وارد شده‌اند و شاخص نزدک که سبدی از شرکت‌های فناوری را شامل می‌شود، هفته گذشته روند نزولی خود را تشدید کرد. شاخص گسترده S&P500 نیز برای پنجمین هفته متوالی با کاهش همراه بوده و فاصله معناداری با رکورد تاریخی خود در ماه ژانویه پیدا کرده است.

در این میان، افزایش سرسام‌آور قیمت حامل‌های انرژی، صنعت هوانوردی را نیز به شدت تحت تأثیر قرار داده است. محدودیت‌های اعمال‌شده بر حریم هوایی منطقه، لغو گسترده پروازها و تغییر مسیر بسیاری از مسیرهای هوایی را به دنبال داشته و هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی را به طرز بی‌سابقه‌ای افزایش داده است. قیمت سوخت جت طی یک بازه زمانی کوتاه، بیش از دو برابر شده و برخی خطوط هوایی بین‌المللی را ناگزیر به افزایش تعرفه بلیت کرده است.

فراتر از بازار انرژی، زنجیره تأمین مواد اولیه حیاتی نیز دچار اختلال شده است. محصولات جانبی پالایش نفت مانند گوگرد که در صنایع معدنی و تولید کودهای شیمیایی کاربرد حیاتی دارند، با کاهش عرضه مواجه شده‌اند. حدود یک‌سوم تجارت جهانی کودهای شیمیایی از مسیر تنگه هرمز انجام می‌شود و کارشناسان هشدار می‌دهند که تداوم این وضعیت می‌تواند امنیت غذایی در بسیاری از کشورها را با تهدید جدی روبه‌رو کند. همچنین عرضه هلیوم که قطر به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان آن، نقش کلیدی در زنجیره تولید نیمه‌رساناها و صنایع فناوری پیشرفته ایفا می‌کند، با خطر جدی مواجه شده است.

بازگشت خاطره رکود تورمی دهه ۱۹۷۰ در شرایط کنونی، ذهن بسیاری از فعالان اقتصادی را به خود مشغول کرده است. آن دوره که در پی جهش قیمت نفت رقم خورد، با ترکیبی از تورم بالا، رشد اقتصادی ضعیف و بیکاری گسترده همراه بود و فشارهای مالی سنگینی بر خانوارهای آمریکایی وارد کرد. در شرایط رکود تورمی، ابزارهای مرسوم سیاست‌گذاری پولی با بن‌بست روبه‌رو می‌شوند؛ چراکه هرگونه کاهش نرخ بهره برای تحریک اقتصاد، می‌تواند به شعله‌ورتر شدن آتش تورم دامن بزند.

با توجه به ماهیت ژئوپلیتیکی بحران فعلی، تحلیلگران بر این باورند که گشایش در این وضعیت، منوط به حصول توافقات سیاسی در سطح منطقه‌ای است. با این حال، با توجه به تداوم مواضع طرفین درگیری و گسترش دامنه اختلافات، چشم‌انداز دستیابی به راه‌حلی دیپلماتیک در کوتاه‌مدت، مبهم ارزیابی می‌شود و اقتصاد جهانی خود را برای رویارویی با دوره‌ای پرتلاطم آماده می‌کند.