با ورود قریبالوقوع صندوق‌های ارزی به بازار سرمایه، پرسش کلیدی این است که آیا این ابزار تازه می‌تواند جایگاه صندوق‌های طلا را متزلزل کند یا مسیری جداگانه و مکمل خواهد داشت؟ در این گزارش، تفاوت‌های ساختاری، مزایا و معایب هر دو ابزار، و چشمانداز جذب نقدینگی را بررسی می‌کنیم.

رقابت طلا و ارز در بازار سرمایه؛ نقدینگی به کدام سو می‌رود؟

به گزارش کیوسک خبر، در سال‌های اخیر، صندوق‌های طلا به یکی از پرمخاطب‌ترین مقاصد سرمایه‌گذاری در بورس ایران تبدیل شده‌اند. این صندوق‌ها با حداقل سرمایه، نقدشوندگی بالا، و حذف دغدغه‌های نگهداری طلای فیزیکی، توانسته‌اند توجه طیف گسترده‌ای از فعالان اقتصادی را جلب کنند. اما حالا با طراحی و اعلام آمادگی برای راه‌اندازی صندوق‌های سرمایه‌گذاری ارزی، این پرسش مطرح شده که آیا نقدینگی از طلا به سمت ارز حرکت خواهد کرد یا این دو ابزار در مسیرهای جداگانه‌ای به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

صندوق ارزی؛ تازه‌واردی با ساختاری متفاوت

بر اساس آخرین اعلام‌ها، صندوق‌های درآمد ثابت ارزی با همکاری سازمان بورس و بانک مرکزی طراحی شده‌اند و چندین نهاد مالی موفق به اخذ موافقت اصولی شده‌اند. با این حال، موافقت اصولی به معنای آغاز پذیره‌نویسی عمومی نیست و این صندوق‌ها هنوز مراحل صدور مجوزهای تکمیلی را پیش رو دارند. بنابراین، نباید آنها را به‌عنوان ابزاری جاافتاده و باسابقه در نظر گرفت؛ بلکه باید ورود آنها را در مرحله آزمایشی و ارزیابی عملیاتی دید.

مهم‌ترین ویژگی صندوق ارزی، الزام به ورود و خروج ارزی است. یعنی شخص برای خرید واحدهای این صندوق، باید از ابتدا ارز (دلار، یورو یا سایر ارزهای مجاز) در اختیار داشته باشد و هنگام ابطال نیز اصل سرمایه و سود، به همان ارز پرداخت می‌شود. این در حالی است که صندوق‌های طلا عمدتاً برای دارندگان ریال طراحی شده‌اند و ورود و خروج آنها به‌صورت ریالی انجام می‌شود.

آیا پول از طلا به صندوق ارزی سرازیر می‌شود؟

پاسخ کوتاه به این سوال این است: بخشی از منابع ممکن است جابه‌جا شود، اما خروج گسترده و فوری از صندوق‌های طلا دور از ذهن است. دلیل اول، هزینه و ریسک تبدیل ریال به ارز است. کسی که بخواهد از صندوق طلا خارج شود، ابتدا باید واحدهای خود را بفروشد، ریال دریافت کند و سپس آن را به ارز تبدیل نماید؛ فرایندی که هم هزینه مبادله دارد و هم ریسک نوسان نرخ ارز در بازه زمانی تبدیل.

دومین تفاوت کلیدی، نقدشوندگی است. صندوق‌های طلا عمدتاً به‌صورت قابل معامله در بورس (ETF) فعالیت می‌کنند و واحدهای آنها در ساعات بازار خرید و فروش می‌شود. اما صندوق‌های ارزی فعلاً به‌صورت صدور و ابطالی طراحی شده‌اند و بازار ثانویه ندارند؛ بنابراین سرعت معامله و شفافیت قیمت در صندوق طلا به‌مراتب بالاتر است. برای فرد خردی که به تصمیم‌گیری سریع اهمیت می‌دهد، این تفاوت بسیار تعیین‌کننده است.

سوم، سابقه و بلوغ بازار است. صندوق‌های طلا سال‌هاست که در بازار فعالیت می‌کنند، حجم بالای دارایی تحت مدیریت دارند و سازوکار بازارگردانی آنها برای فعالان اقتصادی آشناست. در مقابل، صندوق ارزی باید در عمل ثابت کند که می‌تواند نقدشوندگی مطلوب ایجاد کرده و تعهد پرداخت ارز را بدون مشکل اجرایی انجام دهد. تا زمانی که کارنامه عملیاتی روشنی از این صندوق‌ها در دست نباشد، طبیعی است که افراد با احتیاط بیشتری برخورد کنند.

کدام گزینه جذاب‌تر است؛ طلا یا صندوق ارزی؟

جذابیت هر یک از این ابزارها به نوع دارایی اولیه و سطح تحمل نوسان شخص بستگی دارد.

• صندوق طلا برای افرادی که ریال دارند و هدفشان حفظ ارزش پول در برابر تورم و بهره‌گیری از رشد همزمان قیمت دلار و اونس جهانی است، همچنان گزینه‌ای آشنا و در دسترس محسوب می‌شود. این صندوق‌ها در دوره‌هایی که قیمت طلا و ارز هم‌جهت رشد می‌کنند، بازدهی قابل‌توجهی به همراه دارند؛ هرچند نوسان آنها نیز بالاست.
• صندوق ارزی اما برای دارندگان ارز (صادرکنندگان، شرکت‌های ارزآور، یا افرادی که دلار یا یورو در اختیار دارند) طراحی شده است. این گروه می‌توانند به‌جای نگهداری اسکناس بدون بازده، سرمایه خود را در اختیار نهاد مالی تحت نظارت قرار دهند و از بازده اوراق و دارایی‌های ارزی بهره ببرند. بر اساس ضوابط، حداقل ۶۰ درصد دارایی این صندوق‌ها باید در اوراق ارزی با درآمد ثابت سرمایه‌گذاری شود که می‌تواند بازدهی کمنوسان‌تری نسبت به طلا ارائه دهد.

به بیان دیگر، صندوق ارزی بیشتر مکمل صندوق‌های طلاست تا جانشین آنها؛ چون بازار هدف متفاوتی دارد و بیشتر به فعالان حرفه‌ای و ارزدار نزدیک است تا عموم مردم.

نقد کارشناسی؛ چالش ورود و خروج ارزی

علیرضا توکلی‌کاشی، تحلیلگر بازار سرمایه، در نقد طراحی فعلی صندوق ارزی معتقد است که اگر این ابزار قرار است فراگیر شود، باید ورود و خروج آن به‌صورت ریالی باشد، نه ارزی. به گفته او، عموم مردم ریال دارند و اگر مجبور باشند ارز تحویل دهند، دامنه متقاضیان به‌شدت محدود می‌شود. او تأکید دارد که صندوق ارزی باید شفاف و قابل معامله در بورس باشد تا قیمت آن در بازار کشف شود، نه اینکه در فضای بسته و غیرشفاف ارزش‌گذاری گردد.

این دیدگاه، اختلاف نظر مهمی را آشکار می‌سازد: از یک سو، چارچوب رسمی فعلی بر ورود و خروج ارزی تأکید دارد و از سوی دیگر، کارشناسان بر لزوم حرکت به سمت معاملات ریالی و افزایش شفافیت برای جذب مخاطب عمومی تأکید می‌کنند.

جمع‌بندی؛ رقابت یا همزیستی؟

با توجه به موارد فوق، به‌نظر نمی‌رسد که صندوق‌های ارزی بتوانند در کوتاه‌مدت جایگاه صندوق‌های طلا را تهدید کنند. محتمل‌ترین سناریو، رشد همزمان این دو ابزار در کنار یکدیگر است؛ هرکدام با مخاطبان خاص خود و کارکردهای متفاوت. صندوق طلا همچنان گزینه نخست برای فعالان خرد ریالی خواهد بود و صندوق ارزی می‌تواند به پناهگاهی برای دارندگان ارز تبدیل شود که به‌دنبال بازدهی با ریسک کمتر هستند.

به گزارش کیوسک خبر، انتخاب بین این دو به نیاز، دارایی اولیه و چشم‌انداز فرد از نرخ ارز و قیمت طلا بستگی دارد. اما آنچه مسلم است، تنوع ابزارهای سرمایه‌گذاری در بازار ایران، فرصت‌های بیشتری برای مدیریت ریسک و بهینه‌سازی سبد دارایی فراهم کرده است.