ایران با در اختیار داشتن تنها یک درصد جمعیت جهان، مالک هفت درصد ذخایر معدنی کره زمین است و از نظر ارزش منابع طبیعی با رقم ۲۷ هزار میلیارد دلار، جایگاه پنجم جهان را پس از روسیه، آمریکا، عربستان و کانادا به خود اختصاص داده است؛ با این حال رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور از سهم نزدیک‌به‌صفر این بخش در اقتصاد کلان و گسترش ده‌برابری مناطق دچار فرونشست به عنوان «زلزله خاموش» خبر می‌دهد.

ایران؛ گنجینه‌ای با ۸۹ تیپ معدنی از ۱۱۴ تیپ جهانی

به گزارش کیوسک خبر، سید محمود فاطمی عقدا، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، در نشست خبری به مناسبت سالگرد تأسیس این سازمان (۱۳۳۸)، با اشاره به بیانیه گام دوم انقلاب، از جایگاه بی‌نظیر ایران در میان ثروتمندترین کشورهای جهان پرده برداشت. بر اساس اعلام وی، از ۴۸ محیط مستعد کانی‌زایی شناخته شده در جهان، ۳۵ محیط در ایران شناسایی شده و از ۱۱۴ تیپ معدنی جهانی، ۸۹ تیپ و از ۱۱۲ نوع تنوع کانی، ۸۱ نوع در کشور وجود دارد .

عدد و رقمی که شگفت‌انگیز است: ارزش کل ذخایر معدنی کشور به ۱.۴ تریلیون دلار می‌رسد و ارزش اقتصادی ذخایر اکتشاف‌شده طی ده سال گذشته حدود ۵۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود . با این حال، فاطمی عقدا تأکید کرد که با وجود این ثروت عظیم، سهم بخش معدن در اقتصاد کلان کشور نزدیک به صفر است، در حالی که این بخش پتانسیل سهم پنج درصدی در تولید ناخالص ملی را دارد.

طلا، مس، آهن و عناصر نادر خاکی؛ ایران در کجای جدول ایستاده است؟

رئیس سازمان زمین‌شناسی با تشریح رتبه ایران در مواد معدنی استراتژیک، اعلام کرد: در حوزه طلا با ذخیره ۳۰۰ تن، ایران در رتبه ۱۵ تا ۲۰ جهان قرار دارد. در آهن با سه میلیارد تن ذخیره، رتبه نهم؛ در مس با ۲۰ میلیارد تن، رتبه پنجم؛ و در سرب و روی با ۱۶ میلیون تن، رتبه ششم جهان را در اختیار دارد .

اما مهم‌تر از این آمار، ظرفیت‌های نوظهور است. فاطمی عقدا از انجام مطالعات بر روی عناصر نادر خاکی در استان‌های یزد، همدان، آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، کهگیلویه و بویراحمد و خراسان شمالی خبر داد. این عناصر که در فناوری‌های نوین مانند باتری‌ها، تلفن‌های هوشمند و صنایع دفاعی کاربرد حیاتی دارند، می‌توانند افق‌های تازه‌ای را پیش روی اقتصاد ایران بگشایند. در یزد دو محدوده دارای پتانسیل شناسایی شده که در یکی از آنها فرایند استحصال آغاز شده است.

از حکمرانی مشارکتی تا بسته‌های سرمایه‌گذاری

فاطمی عقدا با تأکید بر ناکافی بودن بودجه دولتی، مشارکت بخش خصوصی را اجتناب‌ناپذیر خواند. وی از تعریف بسته‌های جدید سرمایه‌گذاری خبر داد که در قالب آن، بیش از ۲.۵ میلیون کیلومتر خطی برداشت ژئوفیزیک هوایی در ۶۰۶ پروژه انجام می‌شود و در فاز نخست، بیش از ۵۰ همت سرمایه قابل هدایت به این حوزه برآورد شده است.

معاون وزیر صنعت همچنین از اجرای حدود ۷۵۰ پروژه در حوزه‌های زمین‌شناسی، ژئوشیمی، زمین‌شناسی اقتصادی و ژئوفیزیک هوایی در قالب طرح تحول خبر داد و گفت: تا پایان امسال، دو تا سه بلوک اکتشافی برای واگذاری اطلاعات به سرمایه‌گذاران آماده خواهد شد.

هشدار درباره «زلزله خاموش» فرونشست

اما در کنار این ثروت عظیم، یک بحران خاموش در حال بلعیدن کشور است. فاطمی عقدا با هشدار درباره پدیده فرونشست، آن را «زلزله خاموش» توصیف کرد و گفت: وسعت مناطق درگیر از حدود ۱۰ هزار کیلومتر مربع به نزدیک ۱۰۰ هزار کیلومتر مربع، یعنی ده برابر، افزایش یافته است.

به گفته وی، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، عامل اصلی این پدیده است. جنوب تهران، دشت‌های شهریار و ورامین به‌شدت درگیر هستند و استان‌های کرمان (رفسنجان و جیرفت)، اصفهان، خراسان رضوی، فارس، گلستان، البرز و قزوین بیشترین نرخ فرونشست را دارند که در برخی مناطق تا ۲۰ سانتی‌متر در سال برآورد شده است. خسارات ناشی از این پدیده با زلزله‌های بزرگ قابل مقایسه است و می‌تواند زیانی معادل سه دهم تا سه درصد تولید ناخالص ملی به کشور تحمیل کند.

نگاهی به آمارها و ظرفیت‌های مغفول مانده

بر اساس گزارش‌های موجود، ایران از نظر ذخایر اثبات شده معادن، دارای ۶۰ تا ۶۷ میلیارد تن ذخیره با ۸۱ نوع ماده معدنی است. عمده معادن کشور شامل سنگ آهک، سنگ گچ، آهن، مس، سرب و روی است و در زمینه گچ و نمک، ایران رتبه اول تا دوم دنیا را دارد . سالانه ۷۰۰ تا ۷۵۰ میلیون تن ماده خام کانسنگ تولید می‌شود و هر سال با اکتشافات جدید به ذخایر معادن اضافه می‌شود.

با این حال، نکته کلیدی که در گزارش‌ها به آن اشاره شده، فاصله عمیق میان ثروت و تولید است. ایران با وجود رتبه پنجم جهانی، تنها حدود ۲ درصد از پتانسیل معدنی خود را کشف کرده است. کارشناسان معتقدند که ایران از معدود کشورهایی است که تقریباً همه عناصر مهم معدنی را در خود جای داده است؛ مزیتی که در جهان امروز اهمیت فزاینده‌ای پیدا کرده، زیرا اقتصاد آینده فقط بر نفت استوار نخواهد بود، بلکه فلزات راهبردی و مواد معدنی نیز نقشی تعیین‌کننده خواهند داشت .

به گزارش کیوسک خبر، ایران با گنجینه‌ای از ثروت‌های معدنی که در رتبه پنجم جهان قرار دارد، در نقطه عطفی ایستاده است. یا باید با بهره‌گیری از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، فناوری‌های نوین و حکمرانی مشارکتی، این گنج را به موتور محرکه اقتصاد تبدیل کند، یا همچنان شاهد خام‌فروشی و تلف شدن این فرصت تاریخی در کنار بحران‌هایی چون فرونشست باشد. انتخابی که پیش روی مسئولان و سرمایه‌گذاران قرار دارد، سرنوشت اقتصاد ایران را برای دهه‌های آینده رقم خواهد زد.