سفر رئیس‌کل بانک مرکزی به بغداد در شرایطی انجام شد که تعیین تکلیف مطالبات ارزی ایران و دسترسی به منابع ارزی‌مان در شبکه بانکی عراق، هدف اصلی سکاندار پولی ایران بود؛ چراکه کشورمان پارسال ۱۲ میلیارد دلار به عراق صادرات داشته که چندین برابر واردات از این کشور بوده است؛ لذا عدم توازن تجارت باعث شده موضوع بازگشت منابع حاصل از صادرات و نحوه تسویه مالی معاملات، اهمیت بیشتری پیدا کند.

به گزارش کیوسک خبر به نقل از ایسنا، عبدالناصر همتی در سفر به بغداد مجموعه‌ای از دیدارها را با مقام‌های اقتصادی و سیاسی عراق انجام داد؛ دیدارهایی که محور مشترک آنها را می‌توان در سه موضوع خلاصه کرد؛ تعیین تکلیف مطالبات ایران از عراق، فراهم کردن سازوکار استفاده از منابع ارزی ایران نزد بانک‌های عراقی و رفع موانع بانکی پیش‌روی تجارت و فعالیت فعالان اقتصادی دو کشور.

رایزنی با نخست‌وزیر عراق درباره اقتصاد منطقه
همتی در جریان این سفر با «علی فالح الزیدی» نخست‌وزیر عراق دیدار و درباره مهم‌ترین چالش‌های مالی و پولی اقتصادهای منطقه و راهکارهای تقویت همکاری‌های اقتصادی گفت‌وگو کرد.

نخست‌وزیر عراق در این دیدار بر راهبرد دولت این کشور برای ایجاد همگرایی اقتصادی در منطقه تأکید کرد و گفت عراق تلاش می‌کند به عرصه‌ای برای پیوند منافع اقتصادی و توسعه‌ای کشورهای منطقه تبدیل شود.

اگرچه این دیدار در سطحی کلان به روابط اقتصادی منطقه اختصاص داشت، اما اهمیت آن برای ایران از آن جهت است که عراق یکی از مهم‌ترین مقاصد صادراتی کشور محسوب می‌شود و حل مسائل مالی میان دو طرف می‌تواند مستقیماً بر حجم تجارت و امکان بازگشت منابع حاصل از صادرات اثر بگذارد.

محور اصلی؛ دسترسی به منابع ارزی ایران

مهم‌ترین بخش سفر همتی را باید در دیدار با رئیس بانک مرکزی عراق جست‌وجو کرد؛ جایی که موضوع مطالبات جمهوری اسلامی ایران و نحوه دسترسی و مدیریت منابع ارزی کشور به ‌طور مشخص روی میز قرار گرفت.

رئیس‌کل بانک مرکزی ایران در دیدار با «نزار ناصر حسین»، رئیس بانک مرکزی عراق، بر ضرورت تسریع در رفع موانع بانکی و اجرایی شدن راهکارهای استفاده از منابع ارزی ایران تاکید کرد.

همتی با اشاره به ضرورت تعیین تکلیف مطالبات ایران از دولت عراق و به‌ ویژه فراهم‌سازی سازوکارهای لازم برای استفاده از منابع بانک مرکزی در نزد سیستم بانکی عراق، خواستار پیگیری مستمر و اجرایی شدن راهکارهای بانکی برای تسریع در روند این تعاملات شد.

این بخش از مذاکرات اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چرا که مسئله صرفا افزایش مبادلات تجاری نیست، بلکه به امکان دسترسی ایران به منابع حاصل از تجارت و مطالبات خود نیز مربوط می‌شود. به عبارت دیگر، افزایش صادرات بدون ایجاد سازوکار مطمئن برای بازگشت و استفاده از ارز حاصل از آن، نمی‌تواند به افزایش پایدار ظرفیت تجارت منجر شود.

همتی همچنین بر نقش بخش خصوصی در توسعه اقتصادی دو کشور تاکید کرد و خواستار تسهیل فرآیندهای بانکی برای فعالان اقتصادی ایرانی و رفع موانع انتقال وجوه و استفاده از ظرفیت‌های پولی مشترک شد.

رئیس بانک مرکزی عراق نیز با استقبال از توسعه روابط اقتصادی، بر ظرفیت منابع طبیعی و نیروی انسانی دو کشور تأکید کرد و گفت این ظرفیت‌ها باید برای ارتقای همکاری‌های فنی و مهندسی و بهبود مناسبات مالی ایران و عراق مورد استفاده قرار گیرد.

در پایان این دیدار، دو طرف بر تداوم نشست‌های مشترک برای رسیدن به نتایج عینی درباره نحوه دسترسی و مدیریت منابع ارزی تأکید کردند. همتی همچنین از رئیس بانک مرکزی عراق برای سفر رسمی به تهران دعوت کرد؛ اقدامی که می‌تواند نشان‌دهنده تلاش دو طرف برای ادامه مذاکرات در سطح بانک‌های مرکزی باشد.

رایزنی با وزیر مالیه عراق

رئیس‌کل بانک مرکزی در ادامه سفر خود با «فالح ساری عبداشی» وزیر مالیه عراق نیز درباره مطالبات ایران و همکاری‌های فنی و اقتصادی دیدار و گفت‌وگو کرد.

این دیدار از این جهت اهمیت دارد که بخشی از مسائل مربوط به مطالبات ایران از عراق صرفا در سطح بانک مرکزی قابل حل نیست و به هماهنگی میان نهادهای مالی و اجرایی این کشور نیاز دارد. بنابراین، رایزنی همزمان با بانک مرکزی و وزارت مالیه عراق را می‌توان تلاشی برای عبور از موانع اجرایی و تبدیل توافقات بانکی به سازوکار عملیاتی دانست.

پای درد دل صادرکنندگان ایرانی

همتی در بخش دیگری از سفر خود با تجار، صادرکنندگان و پیمانکاران ایرانی در سفارت ایران در بغداد دیدار کرد؛ نشستی که موضوعات عملیاتی‌تر روابط اقتصادی دو کشور در آن مطرح شد.

موانع بازگشت ارز صادراتی، مشکلات تعرفه‌ای، مطالبات پیمانکاران ایرانی و نیاز به ضمانت‌نامه حسن انجام کار از جمله موضوعاتی بود که فعالان اقتصادی در این نشست مطرح کردند.

رئیس‌کل بانک مرکزی نیز بر پیگیری مسائل صادرکنندگان و پیمانکاران ایرانی تاکید کرد و گفت مسائل مطرح ‌شده با جدیت دنبال خواهد شد.

این بخش از سفر همتی را می‌توان مکمل مذاکرات او با مقام‌های عراقی دانست؛ چراکه بخشی از مشکلات تجارت ایران و عراق در سطح بنگاه‌ها و پیمانکاران خود را نشان می‌دهد و حل آنها نیازمند هماهنگی بانک مرکزی، دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی است.

چرا عراق برای تجارت ایران مهم است؟
اهمیت این سفر زمانی بیشتر مشخص می‌شود که جایگاه عراق در تجارت خارجی ایران را در نظر بگیریم. بر اساس اظهارات یحیی آل‌اسحاق، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، صادرات ایران به عراق در سال گذشته حدود ۱۲ میلیارد دلار بوده و با توجه به ظرفیت بازار این کشور، امکان افزایش صادرات ایران تا حدود ۲۰ میلیارد دلار وجود دارد.

آل‌اسحاق پیش‌تر تأکید کرده بود که رسیدن به تجارت ۲۰ میلیارد دلاری با عراق امکان‌پذیر است، اما تحقق آن به حل مجموعه‌ای از مشکلات از جمله مسائل بانکی، گمرکی، حمل‌ونقل، مقررات و بازگشت ارز بستگی دارد.

در واقع، فاصله میان تجارت فعلی و ظرفیت ۲۰ میلیارد دلاری مورد اشاره فعالان اقتصادی، تنها با افزایش صادرات کالا پر نمی‌شود. یکی از پیش‌شرط‌های اصلی، ایجاد مسیرهای باثبات برای انتقال پول و تسویه معاملات است؛ موضوعی که دقیقاً در مرکز رایزنی‌های همتی در بغداد قرار گرفته است.

از سوی دیگر، ساختار تجارت دو کشور نیز نامتوازن است. بر اساس برآوردهای مطرح‌ شده، صادرات ایران به عراق چندین برابر واردات ایران از این کشور است. این عدم توازن باعث می‌شود موضوع بازگشت منابع حاصل از صادرات و نحوه تسویه مالی معاملات، اهمیت بیشتری پیدا کند.

دیپلماسی بانکی در خدمت تجارت
سفر همتی به عراق را می‌توان بخشی از رویکرد گسترده‌تر بانک مرکزی برای استفاده از دیپلماسی پولی و بانکی در توسعه روابط اقتصادی دانست. در چنین رویکردی، بانک مرکزی تنها نهاد سیاست‌گذار پولی نیست، بلکه در روابط مالی با کشورهای طرف تجارت ایران نیز نقش مستقیم پیدا می‌کند.

تجربه روابط ایران و عراق نشان داده است که حتی در صورت وجود تقاضا برای کالا و خدمات ایرانی و نزدیکی جغرافیایی و سیاسی دو کشور، بدون سازوکارهای بانکی مناسب، توسعه تجارت با محدودیت مواجه می‌شود.