تداوم اتکای مطلق حمل ونقل ایران به بنزین، کشور را در برابر اختلالات تولید، تحریم و جنگ آسیب‌پذیر کرده است. کارشناسان، تنوع‌بخشی به سبد سوخت با محوریت توسعۀ CNG، نوسازی ناوگان عمومی و اصلاح شیوۀ سهمیه‌بندی را ضروری می‌خوانند.

به گزارش کیوسک خبر، مصرف بی‌رویۀ بنزین و وابستگی کامل به آن، ایران را با یک «ابرچالش» روبه‌رو کرده است. پالایشگاهها با حداکثر ظرفیت کار میکنند و هرگونه وقفه فنی، تعمیرات اساسی یا تحریم در تأمین قطعات، بلافاصله زنجیرۀ تولید را مختل میکند. در کنار آن، میانگین مصرف سوخت خودروهای داخلی بسیار بالاتر از استانداردهای جهانی است؛ موتورهای فرسوده با بازده حرارتی پایین، بخش بزرگی از انرژی را هدر میدهند. تولید بیوقفۀ خودرو بدون خروج متناسب خودروهای فرسوده، شمار آنها را از ظرفیت شبکه معابر و سوخت‌رسانی فراتر برده است. همچنین اختلاف فاحش قیمت بنزین با کشورهای همسایه، نه‌تنها قاچاق را دامن میزند، بلکه ا‌نگیزۀ صرفه‌جویی را از بین برده است. در چنین وضعیتی، هرگونه آسیب به زیرساختهای انرژی –چون جنگ تحمیلی سوم– میتواند این ناترازی را به بحرانی غیرقابل‌کنترل تبدیل کند.

راهکارهای فوری؛ از سهمیه‌بندی پویا تا دوگانه‌سوز کردن خودروها
نخستین راهبرد، اصلاح شیوۀ سهمیه‌بندی است. روش سنتی و ثابت کنونی کارآمد نیست؛ پیشنهاد میشود سهمیه بر اساس پیمایش واقعی خودرو اختصاص یابد تا هم عدالت محقق شود و هم فروش غیرقانونی بنزین کاهش یابد. همچنین شناور کردن سهمیه در زمان‌های اوج مصرف و اعمال قیمت متفاوت برای مازاد مصرف (بر اساس هزینۀ تمام‌شده برای دولت) می‌تواند فشار اقتصادی را متوجه مصرف‌کنندگان بیرویه کند.

اما مهمتر از آن، توسعۀ خودروهای دوگانه‌سوز (بنزین و CNG) است. ایران با داشتن یکی از بزرگترین شبکه‌های گازرسانی جهان، مزیتی ژئوپلیتیک در اختیار دارد که باید در حمل‌ونقل از آن بهره برد. دولت باید در کوتاهترین زمان، تولید تمام خودروهای سواری جدید را منوط به نصب پایۀ دوگانه‌سوز کند. در کنار آن، جایگاههای CNG به دلیل فرسودگی تجهیزات با کندی سوخت‌رسانی مواجه‌اند؛ ارائه تسهیلات برای ارتقای کمپرسورها و افزایش نازل‌ها، و نیز اجرای طرح تبدیل رایگان برای تاکسی‌ها و وانت بارهای برون‌شهری، تأثیری فوری در کاهش مصرف بنزین خواهد داشت.

الگوبرداری از سیاستهای تشویقی در شرایط بحران
در مواقع اضطراری (مانند جنگ یا اختلال جدی پالایشگاهها)، سیاستهای تنبیهی به تنهایی جواب نمیدهد. ارائه CNG رایگان یا با قیمت بسیار پایین، تقاضا را به‌سرعت از بنزین به گاز تغییر جهت میدهد. برای این کار، دولت باید اولویت تأمین گاز را در زمان بحران به جایگاههای سوخت بدهد تا ناوگان حملونقل از حرکت نایستد. این روش که در بسیاری از کشورها رفتار مصرف‌کننده را داوطلبانه تغییر داده، پایدارترین الگو برای اصلاح مصرف است.

نوسازی حمل‌ونقل عمومی؛ راهبردی تکمیلی
اگر مردم در شهرهای بزرگ به سیستم حمل‌ونقل عمومی سریع، ارزان و در دسترس دسترسی داشته باشند، استفاده از خودروی شخصی شدیداً کاهش مییابد. جایگزینی اتوبوسهای دیزلی فرسوده با اتوبوسهای برقی یا گازسوز، افزون بر کاهش مصرف بنزین و گازوئیل، به حل معضل آلودگی هوا نیز کمک میکند. توسعه مترو یک پروژه ملی در کاهش مصرف سوخت است؛ هر واگن مترو میتواند جایگزین صدها خودروی شخصی در معابر شود.

مدیریت ناترازی سوخت فقط با گران‌ کردن یا سهمیه‌بندی خشک نتیجه نمیدهد و تنها نارضایتی ایجاد میکند. کلید موفقیت، جایگزینی هوشمندانۀ سوخت است. با تبدیل CNG به سوخت دوم (و حتی گاهی اول) کشور، نه‌تنها در برابر اختلالات تولید بنزین مصون میشویم، بلکه از یک دارایی ملی (گاز طبیعی) بهجای یک کالای استراتژیک پرهزینه (بنزین) استفاده بهینه‌تری میکنیم. این رویکرد، هم تابآوری انرژی را افزایش میدهد و هم هزینه‌های اقتصادی و زیست‌محیطی را کاهش می‌بخشد.