در غرب کارون، میدان مشترک آزادگان به‌عنوان بزرگ‌ترین ذخیره نفتی مشترک ایران در موقعیتی حساس قرار گرفته است. موقعیتی که در آن هر روز تأخیر در توسعه، به معنای کاهش سهم برداشت ایران و تقویت طرف مقابل است.

به گزارش کیوسک خبر به نقل از جهش اقتصاد، میدان آزادگان در نوار مرزی غرب کشور، مخزنی مشترک با میدان مجنون عراق دارد. ذخایر درجای آن چند ده میلیارد بشکه برآورد می‌شود و در توسعه کامل، ظرفیت تولید می‌تواند به ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار بشکه در روز برسد. اما تولید فعلی تنها حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز است. در حالی که عراق با سرعت بیشتری در حال برداشت است، هر سال تأخیر میلیاردها دلار درآمد بالقوه از دست می‌رود.

قرارداد ۱۱.۵ میلیارد دلاری روی کاغذ ماند

در اسفند ۱۴۰۲، قرارداد توسعه یکپارچه میدان آزادگان به ارزش ۱۱.۵ میلیارد دلار میان شرکت ملی نفت ایران و شرکت دشت آزادگان اروند (مشارکت چند بانک) امضا شد.در آذر ۱۴۰۴، جلسه‌ای به ریاست رئیس‌جمهور برگزار و ضرب‌الاجل دو هفته‌ای برای تعیین تکلیف پروژه تعیین شد، اما مهلت‌ها تمدید شد. بانک‌های سهام‌دار نتوانستند ۸۰۰ میلیون دلار آورده اولیه را تأمین کنند و قرارداد به‌صورت مشروط تنفیذ شد. اکنون ماه‌ها گذشته و نه خبری از تأمین مالی است و نه پیشرفت فیزیکی.
بنگاه‌داری در پروژه نفتی

ورود چندین بانک به‌عنوان محور پروژه، یک اشکال ساختاری است. بانک‌ها نهادهای تأمین مالی هستند، نه راهبر پروژه‌های تخصصی نفت. توسعه میدان مشترک یک مأموریت تخصصی در حوزه مدیریت مخزن، حفاری و بهره‌برداری است. در الگوهای جهانی، هدایت چنین پروژه‌هایی بر عهده شرکت‌های اکتشاف و تولید (E&P) است. سپردن این نقش به بانک‌ها، نادیده گرفتن مرز میان وظایف مالی و اجرایی است.

شکاف تخصص در پروژه‌ها

توسعه میادین مشترک نیز یک رقابت زمانی بی‌رحمانه است و هر روز تأخیر، به معنای مهاجرت نفت به سمت عراق است. ساختار فعلی مدیریتی فاقد سابقه E&P است و پروژه وارد فضای آزمون و خطا شده است. تجربه جهانی نشان می‌دهد توسعه موفق میادین بر دو ستون استوار است: توان فنی E&P و مدیریت یکپارچه از مهندسی مخزن تا بهره‌برداری.

ظرفیت‌های داخلی نادیده گرفته شده

در سال‌های تحریم، شرکت‌های E&P داخلی پروژه‌ها را زنده نگه داشته‌اند. در پارس جنوبی، این شرکت‌ها توانستند خلأ خارجی‌ها را پر کنند. اما در مدل فعلی آزادگان، همین ظرفیت‌های آزموده به حاشیه رانده شده‌اند، در حالی که می‌توانستند به‌عنوان اپراتور، محور اصلی اجرا باشند.

درس‌هایی از میدان مجنون عراق

میدان مجنون عراق با ذخایر ۳۸ میلیارد بشکه، در نزدیکی مرز ایران قرار دارد. در دسامبر ۲۰۰۹، عراق قرارداد توسعه را با شل و پتروناس امضا کرد و تولید را به ۴۰۰ هزار بشکه در روز رساند. در اکتبر ۲۰۲۵، عراق با اکسون‌موبیل برای توسعه بیشتر قرارداد همکاری امضا کرد و تا ۲۰۳۰ تولید را به ۶۰۰ هزار بشکه خواهد رساند. در مقابل، ایران با ۲۲ سال تأخیر، هنوز درگیر ساختار غیرتخصصی است.

سرمایه‌ای که می‌توانست بحران گاز را حل کند

درآمد حاصل از توسعه آزادگان می‌توانست صرف پروژه‌های فشارافزایی پارس جنوبی شود؛ جایی که افت فشار، زنگ خطر کاهش تولید را به صدا درآورده است. ورود رئیس‌جمهور و تعیین ضرب‌الاجل‌ها، عمق بحران را نشان می‌دهد. وزارت نفت نباید چشم بر فرصت‌سوزی‌ها ببندد. اگر کنسرسیوم بانکی توان فنی و مالی ندارد، بهتر است ساختار توسعه تغییر کند، پیش از آنکه حسرت فرصت‌های از دست رفته بخوریم.

مسیر بازگشت به ریل تخصص

آزادگان نیازمند جراحی مدیریتی است. بانک‌ها باید به نقش تأمین‌کننده مالی بازگردند و از بنگاه‌داری در صنعت نفت منع شوند. راهبری پروژه باید به شرکت‌های E&P داخلی سپرده شود که تجربه ارزشمندی در شرایط تحریم دارند. زمان در میادین مشترک به نفع کسی که دیرتر تصمیم می‌گیرد، نمی‌ایستد.

بر اساس این گزارش ، میدان آزادگان پس از ۲۲ سال انتظار و یک قرارداد ۱۱.۵ میلیارد دلاری معلق، همچنان در انتظار تصمیمی جدی است. در حالی که عراق با غول‌های جهانی قرارداد می‌بندد، ما درگیر ساختارهای غیرتخصصی و مهلت‌های تمدید شده‌ایم. فرصت برای اصلاح باقی است، پیش از آنکه هزینه تعلل غیرقابل‌جبران شود. هر روز تأخیر، یعنی کاهش سهم ایران از این مخزن مشترک و میلیون‌ها دلار درآمد از دست رفته است.