آمارهای بازار ارز تجاری از تحولی اساسی در معاملات حکایت دارد؛ جایی که با اصلاح سیاست‌های ارزی و راه‌اندازی تالار یکپارچه، نه تنها مازاد تقاضای ۵۰۰ میلیون دلاری به مازاد عرضه تبدیل شده، بلکه انگیزه صادرکنندگان برای بازگشت ارزهای صادراتی به چرخه رسمی افزایش یافته است. با این حال، فاصله عمیق نرخ ارز در بازار آزاد و رسمی همچنان به عنوان یک معمای اقتصادی پابرجاست.

به گزارش کیوسک خبر، در شرایطی که فعالان اقتصادی تا چندی پیش برای تامین ارز مورد نیاز خود با چالش‌های متعددی مواجه بودند، اکنون بازار ارز تجاری کشور فضایی کاملاً متفاوت را تجربه می‌کند. اصلاح ساختار معاملات ارزی و تجمیع تالارهای اول و دوم در قالب یک تالار یکپارچه از نیمه دی‌ماه سال گذشته، اگرچه با هدف ایجاد شفافیت و کاهش معاملات غیررسمی کلید خورد، اما دستاوردهای قابل توجه دیگری نیز به همراه داشته است که از جمله می‌توان به تغییر جهت بنیادین در بازار اشاره کرد.

پیش از این، فاصله عمیق نرخ ارز در بازار آزاد و رسمی، تجار و به ویژه صادرکنندگان را به بازگرداندن ارز حاصل از صادرات بی‌رغیبت کرده بود. این امر، خود عاملی برای تشدید تقاضا در بازار رسمی و در نتیجه افزایش تدریجی قیمت‌ها بود؛ افزایشی که به عنوان سیگنالی برای گرانی به بازار آزاد مخابره می‌شد و چرخه معیوبی از آشفتگی اقتصادی را دامن می‌زد.

با اجرای سیاست یکپارچه‌سازی معاملات ارزی، تغییرات چشمگیری در حجم عرضه و تقاضا رخ داده است. آمارها نشان می‌دهد که تقاضای ارز که روزانه به ۶۰۰ میلیون دلار بالغ می‌شد، اکنون به طور متوسط به کمتر از ۲۰۰ میلیون دلار کاهش یافته است. در نقطه مقابل، حجم عرضه ارز که پیش‌تر کمتر از ۱۰۰ میلیون دلار در روز بود، اکنون به حدود ۲۰۰ میلیون دلار رسیده است. این بدان معناست که مازاد تقاضای ۵۰۰ میلیون دلاری گذشته، جای خود را به مازاد عرضه در بازار داده است. حجم معاملات نیز با رشد قابل توجهی از زیر ۱۰۰ میلیون دلار به طور متوسط به ۱۵۰ میلیون دلار در روز افزایش یافته است.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این اصلاحات، تغییر رویکرد صادرکنندگان نسبت به بازگشت ارزهای صادراتی است. سیاست تک‌نرخی شدن ارز و ایجاد بستر توافقی برای کشف نرخ در تالار جدید، انگیزه آن‌ها برای عرضه ارز در مرکز مبادله ایران را به میزان قابل توجهی افزایش داده است. این جریان، اکنون به عاملی برای تثبیت مازاد عرضه در بازار تبدیل شده و فعالان اقتصادی دیگر دغدغه چندانی برای دسترسی به ارز ندارند.

با این وجود، سوال اصلی اینجاست که چرا با وجود این فراوانی نسبی در بازار رسمی و کاهش تقاضا، نرخ ارز در بازار آزاد نه تنها کاهش نیافته، بلکه مسیری صعودی را طی کرده است؟ بررسی‌ها نشان می‌دهد که ریشه این پدیده را باید در عوامل برون‌زا و انتظارات تورمی جستجو کرد. تشدید تحریم‌ها، تنش‌های سیاسی و نظامی بین‌المللی و همچنین نرخ بالای تورم در ماه‌های اخیر، موجی از تقاضای کاذب را در بازار آزاد ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، بخش قابل توجهی از مردم به دلیل ترس از کاهش ارزش دارایی‌های ریالی خود، سرمایه‌هایشان را به سمت دارایی‌های امنی مانند ارز و طلا سوق داده‌اند که این امر به ایجاد حباب قیمتی در بازار آزاد دامن زده است.

در حالی که بازار رسمی با مدیریت صحیح و مازاد عرضه، نیازهای تجاری را پاسخ می‌دهد، بازار آزاد تحت تاثیر شوک‌های روانی و سیاسی، مسیری متفاوت را طی می‌کند. کاهش تنش‌های بین‌المللی و فروکش کردن انتظارات تورمی ناشی از آن، می‌تواند زمینه‌ساز نزدیک شدن نرخ‌ها در این دو بازار شود. با این حال، آنچه مسلم است، موفقیت سیاست‌گذار در ایجاد بازاری متشکل و شفاف است که ضمن پاسخگویی به نیاز واقعی اقتصاد، انگیزه بازگشت ارز صادراتی را افزایش داده و چشم‌انداز روشنی را برای مدیریت ذخایر ارزی کشور ترسیم می‌کند. هر چند فاصله فعلی نرخ‌ها یادآور این نکته است که مدیریت بازار ارز، فراتر از اصلاحات ساختاری، نیازمند ثبات در فضای سیاسی و اقتصادی کلان نیز هست.