طاهره نطقی طاهری ـ مدیر مسئول

بازار جهانی نفت در سال‌های اخیر، شاهد بی‌ثباتی‌های ژئوپلیتیکی متعددی بوده است. اما قطع جریان حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از طریق تنگه هرمز، سناریویی است با ابعادی کاملاً متفاوت و ویرانگر.

این آبراه حیاتی، تنها مسیر ترانزیت نفت کشورهای حاشیه خلیج‌فارس از جمله ایران نیست، بلکه شاهرگ اصلی تجارت انرژی جهان محسوب می‌شود. اختلال در آن، علاوه بر صادرات نفت، کل کشتیرانی بین‌المللی را با بحران مواجه خواهد کرد.

در حالی که سناریوهایی مانند تهدیدهای محدود (مانند دوره جنگ تحمیلی) قابل تصور است، امکان انسداد کامل آن از طریق اقداماتی مانند مین‌گذاری یا غرق کردن کشتی‌ها وجود دارد. اما تحلیل ژئوپلیتیک عمیق‌تری نیز در جریان است.

به نظر می‌رسد استراتژی آمریکا تحت رهبری ترامپ، فراتر از مقابله با ایران، در پی تسلط بر تنگه هرمز و دیگر گذرگاه‌های آبی حیاتی برای چین (حدود ۶-۷ آبراه) است. این تلاش را می‌توان بخشی از یک «پروژه کمربند و جاده آمریکایی» تفسیر کرد که هدف آن کنترل شریان‌های اصلی تجارت جهانی و به دست آوردن اهرم قدرتمندی در تقابل راهبردی با پکن است. بنابراین، ممکن است تمرکز فعلی واشنگتن نه روی جلوگیری از بسته شدن هرمز، بلکه بر برنامه‌ریزی برای «مدیریت» و کنترل این انسداد بالقوه توسط ناوگان خود باشد.

این خطر قریب‌الوقوع، انگیزه اصلی جنب و جوش بی‌سابقۀ کشورهای منطقه برای میانجیگری بین ایران و آمریکا است. در این چارچوب، بحث درباره رقم دقیق افزایش قیمت نفت در صورت بسته شدن هرمز، مسئله‌ای ثانویه تلقی می‌شود. اگرچه این افزایش قطعاً سرسام‌آور خواهد بود.

نکتۀ کلیدی دیگر، واکنش چین است. این کشور از ماه‌ها قبل (همزمان با آغاز دورۀ ریاست جمهوری ترامپ در نیمه اول ۲۰۲۵)، به‌صورت بی‌سابقه‌ای در حال انباشت ذخایر استراتژیک نفتی خود بوده و اکنون دارای حدود ۱.۴ میلیارد بشکه ذخیره (معادل حدود ۶ ماه مصرف) است. این حرکت هوشمندانه، نشان می‌دهد که رهبران چین، احتمالات تهاجم ژئوپلیتیکی آمریکا را از پیش محاسبه و برای روز مبادا آماده شده‌اند.

بسته شدن تنگه هرمز تنها یک بحران انرژی نیست؛ بلکه شعله‌ور شدن یک جنگ اقتصادی تمام‌عیار بین قدرت‌های بزرگ و تغییر موازنه ژئوپلیتیک جهانی خواهد بود. در این میدان، قیمت نفت فقط یک شاخص است و اصل ماجرا، نبرد برای کنترل گردش تجارت و امنیت انرژی جهان در قرن بیست و یکم است.