امیر‌محمد صالحی ـ خبرنگار

در هفته‌های اخیر، بازار ارز و طلا با روندی صعودی و در مقاطعی انفجاری مواجه شده است که نگاه بسیاری از ناظران و فعالان اقتصادی را به خود جلب کرده است. این رشد سریع، در نگاه اول می‌تواند نشان‌دهنده تحولات مثبت یا تغییرات بنیادین در متغیرهای کلان اقتصادی تلقی شود؛ اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که این حرکت تند، ریشه در هیجان‌های سیاسی دارد، نه تحولات پایه‌ای اقتصاد.

بررسی شاخص‌های کلان اقتصادی کشور در بازه اخیر حاکی از آن است که هیچ رویداد جدید و ملموسی در حوزه‌های تولید، اشتغال، بودجه یا سیاست‌های پولی رخ نداده که بتواند چنین جهشی را توجیه کند. بودجه سال آینده هنوز در مرحله بررسی است و سیاست حذف ارز ترجیحی نیز پیش‌تر اثر خود را در بازار نشان داده بود. تورم همچنان پدیده‌ای ساختاری و با روندی تقریباً قابل پیش‌بینی است. بنابراین، منطق اقتصاد کلان از پشتیبانی این صعود ناگهانی خبر نمی‌دهد.

آنچه بازار را با این شدت به حرکت درآورده، افزایش چشمگیر “نااطمینانی” ناشی از تحولات سیاسی و امنیتی در سطح منطقه است. تنش‌های ژئوپلیتیک اخیر و نگرانی از گسترش دامنه درگیری‌ها، سبب شده تا سرمایه‌گذاران خرد و کلان، برای حفظ ارزش دارایی‌های خود، به سراغ پناهگاه‌های امن سنتی یعنی طلا و ارزهای معتبر بروند. این رفتار، بیش از آنکه یک تصمیم اقتصادی استراتژیک باشد، واکنشی هیجانی و محافظه‌کارانه در برابر اخبار غیراقتصادی است. در چنین فضایی، بازار تبدیل به صحنه‌ای می‌شود که در آن “ترس” و “طمع” به جای “تحلیل” و “آمار” حاکم است.

کارشناسان و تحلیلگران فنی بازار، با مشاهده الگوهای قیمتی، نشانه‌هایی از شکل‌گیری “حباب کوتاه‌مدت” را شناسایی کرده‌اند. تاریخچه بازارهای ایران به وضوح نشان داده که صعودهای بدون پشتوانه بنیادی، ناپایدار هستند و اغلب با اصلاحات قیمتی سریع و گاه شدید همراه می‌شوند. خرید ارز و طلا در قله قیمتی، زمانی که محرک اصلی آن رویدادهای سیاسی غیرقابل پیش‌بینی است، ریسک بسیار بالایی را به سرمایه‌گذار تحمیل می‌کند. تجربه ثابت کرده با فروکش کردن جو روانی یا تغییر جهت اخبار سیاسی، احتمال افت ناگهانی قیمت‌ها وجود دارد که می‌تواند زیان قابل توجهی را متوجه تازه‌واردان به بازار در اوج قیمت کند.

وضعیت کنونی بازار طلا و ارز را باید بیشتر یک “واکنش روانی-سیاسی” دانست تا یک “تحول اقتصادی”. تداوم آن نیز کاملاً به روند تحولات غیراقتصادی وابسته است. در چنین شرایطی، منطق اقتصادی و تدبیر مالی حکم می‌کند که شهروندان و سرمایه‌گذاران به جای پیروی از موج هیجانی جمعی، بر اساس نیاز واقعی، برنامه‌ریزی مالی شخصی و افق بلندمدت تصمیم‌گیری کنند.

در این میان، رسانه‌ها و نهادهای مسئول نقش بسزایی در هدایت بازار به سمت تعادل دارند. شفاف‌سازی، اطلاع‌رسانی دقیق و به‌موقع، و دوری از ایجاد یا تشدید التهاب کاذب، می‌تواند به آرامش بخشیدن به فضای روانی بازار کمک کند. ارائه تحلیل‌های بی‌طرفانه و آموزش عمومی درباره مکانیسم‌های بازار، سرمایه‌گذاران را در گرفتن تصمیم‌های آگاهانه‌تر یاری می‌رساند.

در مجموع، بازار کنونی در آستانه‌ای حساس قرار دارد. درک تفاوت بین “نوسان ناشی از هیجان” و “رشد مبتنی بر بنیان” کلید عبور ایمن از این مرحله است. سرمایه‌گذاری موفق، بر پایه صبر، تحلیل و دوراندیشی استوار است، نه تعقیب موج‌های زودگذر.