نظم بین‌الملل در آستانه دگرگونی‌های تازه‌ای قرار گرفته و ایران نیز با هوشمندی راهبردی، الگوی مواجهه خود با این تحولات را از «واکنش صرف» به «مدیریت فعالانه» تغییر داده است. تلفیق قدرت بازدارندگی با دیپلماسی مشروط و اصلاح ساختارهای اقتصادی، سه ضلعی است که می‌تواند ضمن حفظ امنیت و منافع ملی، کشور را با کمترین هزینه از پیچ‌های تاریخی عبور دهد.

به گزارش کیوسک خبر، نظم جهانی در سال‌های اخیر نشانه‌های آشکاری از گذار به مرحله‌ای تازه را به نمایش گذاشته است. در این میان، جمهوری اسلامی ایران با آسیب‌شناسی دقیق تجارب گذشته و درک عمیق از پویایی‌های صحنه بین‌الملل، راهبرد مشخصی را برای حضور در این نظم نوظهور طراحی کرده است؛ راهبردی که در آن، امنیت ملی، قدرت منطقه‌ای و معیشت مردم نه در تقابل با یکدیگر، که در امتداد هم تعریف می‌شوند.

مرکز ثقل راهبرد جدید، عبور از نگاه صفر و صدی به مقولات پیچیده‌ای چون مذاکره، قدرت و توسعه است. تجربه سال‌های اخیر به روشنی نشان داده که توقف صرف در ایستگاه «مقاومت انفعالی» یا «دیپلماسیِ بدون پشتوانه»، هر دو می‌توانند برای پیکره ملی هزینه‌زا باشند. آنچه امروز در حال پیاده‌سازی است، مدل «پویش همزمان» است؛ بدین معنا که هم‌زمان که سامانه بازدارندگی کشور در حال به‌روزرسانی دائمی برای پاسخ به هرگونه تهدید احتمالی است، درِ اتاق گفت‌وگو نیز بر مبنای منطق و منافع متقابل بسته نمی‌ماند و در عرصه داخلی نیز اصلاح ساختارهای اقتصادی با جدیت دنبال می‌شود.

این نگاه چندبعدی، برخلاف تصور رایج که قدرت را صرفاً در توان نظامی خلاصه می‌کرد، امروز «کارآمدی» را نیز به مثابه مؤلفه‌ای اساسی از قدرت ملی تعریف می‌کند. کشوری که بتواند همزمان بازدارنده، تأثیرگذار و کارآمد باشد، هزینه مهار شدن توسط رقبا را به شدت افزایش می‌دهد.

تحلیل تحولات منطقه‌ای نشان می‌دهد که مفهوم بازدارندگی در راهبرد جدید، از دایره صرفاً نظامی خارج شده است. اگرچه توان موشکی و عمق راهبردی منطقه‌ای همچون گذشته به عنوان خط قرمز و عامل اصلی بازدارندگی حفظ می‌شود، اما امروز «بازدارندگی اقتصادی» و «بازدارندگی اجتماعی» نیز به آن افزوده شده است.

اتکای معیشت مردم به تولید داخل، تنوع‌بخشی به شرکای تجاری و کاهش وابستگی به درآمدهای ارزیِ بی‌ثبات، نوعی بازدارندگی اقتصادی ایجاد کرده که تکانه‌های خارجی را با ضریب بیشتری به سفره مردم منتقل می‌کند. هم‌زمان، انسجام اجتماعی و اعتماد عمومی به عنوان وزنه تعادل در برابر جنگ روانی گسترده دشمن عمل کرده است. این تلفیق هوشمندانه، معادلات طرف مقابل را پیچیده‌تر و گزینه تجاوز نظامی را کمریسک‌تر از همیشه کرده است.

دیپلماسی نیز در این چارچوب، از یک «تکنیک مقطعی» به یک «راهبرد دائمی» ارتقا یافته است. نگاه جدید به مذاکره، آن را نه جایگزین قدرت، که خود بخشی از فرآیند تولید قدرت می‌داند. در این نگاه، میز مذاکره محملی برای مدیریت تنش‌ها، شناسایی ظرفیت‌های همکاری و خنثی‌سازی اجماعات بین‌المللی علیه کشور است.

مهم‌ترین ویژگی دیپلماسیِ کارآمد در شرایط کنونی، «مشروط بودن» آن است. تعامل تنها زمانی ثمربخش ارزیابی می‌شود که نتیجه آن به صورت عینی و قابل اندازه‌گیری در شاخص‌های اقتصادی و تجاری کشور ظهور پیدا کند. بدین ترتیب، گفت‌وگوهای بین‌المللی از یک فرآیند فرسایشی به یک ابزار کارآمد برای گشایش‌های اقتصادی تبدیل شده و پشتیبانی عمومی را نیز پشت سر خود حفظ می‌کند.

در مثلث راهبردی ایران، اقتصاد جایگاه ویژه‌ای یافته است. این نگاهِ تکامل‌یافته، اقتصاد را نه صرفاً نقطه آسیب‌پذیر، بلکه به عنوان یک «اهرم راهبردی» تعریف می‌کند. ظرفیت عظیم انرژی، موقعیت ژئوپلیتیکی و بازار ۸۵ میلیونی، هر یک به تنهایی ابزارهایی هستند که در صورت مدیریت صحیح، می‌توانند نظم جدید منطقه‌ای را حول محور همکاری‌های سازنده بازتعریف کنند.

اصلاح نظام ارزی، حذف رانت‌های مخرب و تسهیل تجارت منطقه‌ای، نه صرفاً به عنوان برنامه‌های اقتصادی، که به عنوان ارکان اصلی راهبرد کلان ملی در حال اجراست. این اقدامات ضمن کاهش هزینه‌های تحریم، قدرت چانه‌زنی کشور را در هرگونه گفت‌وگویی به شکل تصاعدی افزایش می‌دهد.

ایران امروز با درک عمیق از پیچیدگی‌های جهان جدید، مسیر خود را با طمانینه و دقت انتخاب کرده است. نه شتاب‌زدگی برای کسب نتایج زودهنگام در مذاکرات و نه انفعال در برابر تهدیدات امنیتی، بلکه «مدیریت زمان و فضا» شعار اصلی این راهبرد است.

به گزارش کیوسک خبر، آنچه مسلم است، ایران توانسته است با عبور از دوقطبی‌های کاذب، معادله جدیدی را در منطقه تعریف کند که در آن، هم می‌شود امن و پایدار ماند و هم میزبان سرمایه‌گذاری و توسعه بود. این توازنِ دشوار اما هوشمندانه، کشور را در موقعیتی قرار می‌دهد که نه در گرداب جنگ‌های فرسایشی گرفتار آید و نه منافع ملی را در ازای وعده‌های بی‌ضمانت واگذار کند. عبور موفق از این پیچ تاریخی، چشم‌انداز ایران را در نظم جدید جهانی، نه به عنوان بازیگری حاشیه‌ای، که به عنوان یکی از کانون‌های اصلی تصمیم‌ساز تثبیت خواهد کرد.