کارشناسان اقتصادی با اشاره به آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی در دوره‌های جنگ و تنش‌های امنیتی، تأکید می‌کنند که اجرای هم‌زمان راهبردهای «مدیریت مصرف» و «تنوع‌بخشی به سبد انرژی» نه تنها فشار بر شبکه را کاهش می‌دهد، بلکه با آزادسازی منابع برای بخش تولید، بنیادهای اقتصاد مقاومتی را در برابر شوک‌های خارجی مستحکم می‌کند.

به گزارش کیوسک خبر، در شرایطی که اقتصاد کشورها در معرض تهدیدات امنیتی و فشارهای ناشی از جنگ‌های اقتصادی قرار می‌گیرد، مسئله «تاب‌آوری» از یک گزینه به یک الزام راهبردی تبدیل می‌شود. تجربه کشورهای درگیر با بحران‌های ژئوپلیتیکی نشان می‌دهد که زیرساخت‌های انرژی به دلیل نقشی که در استمرار تولید، حمل‌ونقل و معیشت مردم ایفا می‌کنند، همواره در صدر اهداف تهدید قرار داشته‌اند. در این میان، کارشناسان اقتصادی بر این باورند که برای مقابله با این چالش‌ها، اتکا به دو راهبرد مکمل یعنی صرفه‌جویی فراگیر و تنوع‌بخشی به منابع انرژی، می‌تواند معادلات آسیب‌پذیری کشور را به نفع پایداری اقتصادی تغییر دهد.

بررسی مؤلفه‌های اقتصاد مقاومتی نشان می‌دهد که این الگو بر دو رکن اساسی یعنی «اصلاح الگوی مصرف» و «تقویت تولید ملی» استوار است. در نگاه کارشناسی، این دو محور کاملاً درهم‌تنیده هستند؛ چراکه هر واحد انرژی که در بخش غیرمولد یا از طریق مصرف بی‌رویه هدر رود، عملاً از سرمایه‌گذاری در بخش‌های مولد اقتصادی کاسته می‌شود. برعکس، صرفه‌جویی در انرژی، به ویژه در بخش خانگی که یکی از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان است، منابع آزادشده را به سمت چرخه تولید هدایت می‌کند. در شرایط کنونی که بسیاری از واحدهای صنعتی با محدودیت تأمین انرژی روبه‌رو هستند، این منابع می‌توانند به افزایش ظرفیت تولید، ایجاد اشتغال و در نهایت رشد اقتصادی منجر شوند.

اهمیت مدیریت مصرف زمانی حیاتی‌تر می‌شود که بدانیم الگوی مصرف انرژی در ایران در مقایسه با متوسط جهانی، از شدت انرژی بالایی برخوردار است. این فاصله قابل توجه، نشان‌دهنده ظرفیت عظیمی برای بهینه‌سازی از طریق به‌کارگیری فناوری‌های نوین، تدوین استانداردهای سخت‌گیرانه و مهم‌تر از همه، فرهنگ‌سازی عمومی است. اقداماتی نظیر مدیریت مصرف در ساعات اوج، استفاده از تجهیزات کارآمد و کاهش اتلاف، نه تنها فشار بر شبکه را در شرایط بحرانی کاهش می‌دهد، بلکه به بهبود تراز مالی خانوارها نیز کمک می‌کند و امکان پس‌انداز را فراهم می‌آورد.

با این حال، کارشناسان تأکید می‌کنند که تمرکز صرف بر کاهش مصرف، راهبرد کاملی برای افزایش تاب‌آوری نیست. تجربه جهانی حکایت از آن دارد که تنوع‌بخشی به سبد انرژی، یک ضرورت غیرقابل انکار برای کاهش وابستگی و مصون‌سازی اقتصاد در برابر شوک‌های خارجی است. اتکای بیش از حد به یک منبع خاص، آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها را در زمان بروز تنش‌های امنیتی چندبرابر می‌کند. در این چارچوب، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نظیر خورشیدی و بادی، بهره‌گیری از انرژی‌های نو و افزایش ظرفیت‌های داخلی در این حوزه، می‌تواند ضمن افزایش امنیت انرژی، امکان توزیع ریسک را نیز فراهم کند.

ترکیب این دو راهبرد، رویکردی جامع را شکل می‌دهد که در آن از یک سو با مدیریت مصرف، تقاضا کنترل می‌شود و از سوی دیگر با متنوع‌سازی منابع، عرضه پایدار می‌گردد. این رویکرد دوگانه، در واقع هسته مرکزی اقتصاد مقاومتی را در بخش انرژی تشکیل می‌دهد. کارشناسان بر این نکته تأکید دارند که موفقیت در این مسیر، نیازمند پرهیز از نگاه مقطعی و تبدیل آن به یک اولویت ملی با مشارکت همزمان دولت، بخش خصوصی و مردم است. در این معادله، سیاست‌گذاری درست و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها از یک سو، و اصلاح رفتارهای مصرفی از سوی جامعه از سوی دیگر، زمینه‌ساز عبور موفق از شرایط دشوار خواهد بود.

در جمع‌بندی این گزارش می‌توان گفت که تجربه کشورهای موفق در مدیریت بحران‌های انرژی نشان می‌دهد که تاب‌آوری اقتصادی یک شعار نیست، بلکه حاصل طراحی هوشمندانه‌ای است که در آن صرفه‌جویی به عنوان یک فرهنگ نهادینه و تنوع‌بخشی به عنوان یک راهبرد فنی توأمان دنبال می‌شود. تحقق این مهم، می‌تواند تضمین‌کننده تداوم چرخه تولید و حفظ ثبات اقتصادی کشور در پرچالش‌ترین شرایط باشد.