آخرین داده‌های میدانی از رشد محسوس نرخ بیکاری و گسترش دامنه تعدیل نیرو در صنایع مختلف کشور حکایت دارد. هم‌زمان با کاهش فرصت‌های شغلی در بخش‌های سنتی و دیجیتال، نیروی کار ماهر و نیمه‌ماهر مسیر خود را به سوی مشاغل جایگزین تغییر داده‌اند. تحلیلی از واقعیت‌های نوظهور بازار اشتغال ایران.
به گزارش خبرنگار کیوسک خبر، بررسی‌های میدانی و داده‌های غیررسمی حاکی از آن است که در ماه‌های اخیر، نرخ بیکاری در کشور با شیب افزایشی مواجه شده و هم‌زمان، موج تازه‌ای از تعدیل نیرو بسیاری از واحدهای تولیدی، صنعتی و حتی پلتفرم‌های دیجیتال را در برگرفته است. این روند که برآیند عوامل اقتصادی و تحولات ساختاری در بازار کار است، تصویری نو از چالش‌های پیش روی اشتغال کشور ترسیم می‌کند.
گزارش‌های دریافتی از استان‌های صنعتی حاکیست که کارخانه‌ها و واحدهای تولیدی بزرگ، به دلایل متعدد از جمله تغییر الگوی مصرف، نوسانات ارزی و فشار بر حاشیه سود، دست به کاهش نیروی انسانی خود زده‌اند. این پدیده منحصر به صنایع سنتی نمانده و بخش رو به گسترش اقتصاد دیجیتال نیز از آن بی‌نصیب نمانده است. محدودیت در دسترسی به شبکه‌های بین‌المللی و کاهش تعاملات برخط، شرکت‌های دانش‌بنیان و فعالان فناوری اطلاعات را نیز به چاره‌اندیشی در خصوص نیروی مازاد خود واداشته است.
در این میان، آنچه توجه تحلیلگران را به خود جلب می‌کند، تغییر الگوی اشتغال در میان نیروهای تعدیل‌شده است. روایت میدانی از شهرهای بزرگ نشان می‌دهد که بسیاری از کارگران ماهر و حتی متخصصان حوزه فناوری، با حفظ روحیه و انعطاف‌پذیری، به سمت مشاغل مبتنی بر پلتفرم‌های خدماتی مانند حمل‌ونقل شهری و تحویل کالا روی آورده‌اند. این تغییر مسیر شغلی که بیش از هر چیز گویای تاب‌آوری و خلاقیت نیروی کار ایرانی است، یک وجه مثبت و امیدوارکننده در میان واقعیت‌های دشوار بازار کار به شمار می‌رود.
کارشناسان بازار کار معتقدند افزایش نرخ بیکاری در شرایط کنونی، لزوماً نباید به معنای توقف فعالیت اقتصادی تعبیر شود، بلکه می‌توان نشانه‌ای از بازآرایی نیروی انسانی میان بخش‌های مختلف اقتصاد دانست. تجربه کشورهای در حال توسعه نشان داده که دوره‌های تعدیل نیرو، هرچند در کوتاه‌مدت فشار روانی و معیشتی ایجاد می‌کند، اما در بلندمدت می‌تواند به افزایش بهره‌وری و هدایت استعدادها به سمت بخش‌های پویاتر و نوین منجر شود.
نکته حائز اهمیت، تغییر نگرش در میان جویندگان کار است. مشاهدات میدانی نشان می‌دهد دیگر اشتغال صرفاً به معنای قرارداد رسمی و کار در کارخانه تعریف نمی‌شود. نسل جدید نیروی کار با پذیرش واقعیت‌های بازار، به سمت مشاغل انعطاف‌پذیر، دورکاری و اقتصاد اشتراکی حرکت کرده و مرزهای سنتی اشتغال را درنوردیده است. این تحول فرهنگی و ساختاری، فرصتی کم‌نظیر برای بازطراحی نظام اشتغال کشور ایجاد کرده است.
افزایش نرخ بیکاری اگرچه یک هشدار جدی است، اما می‌تواند نقطه شروعی برای سیاست‌گذاری‌های هدفمند در حوزه آموزش‌های مهارتی، حمایت از کارآفرینی و تسهیل حرکت نیروی کار میان بخش‌های مختلف اقتصادی باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری، نیازمند شبکه‌های ایمنی اجتماعی کارآمد، برنامه‌های بازآموزی شغلی و مشوق‌هایی برای جذب نیروی کار تعدیل‌شده در صنایع نوظهور هستیم. آنچه مسلم است، روحیه سازگاری و کارآفرینی سرمایه انسانی ایران، بزرگترین سرمایه برای عبور از این موج دشوار بازار کار است.